بازگشت از غزاى روم به نيشابور رفت . » « 194 » حاكم نيشابورى مىگويد كه « با أبو بكر قفّال چندين بار در شهر بخارا مصاحبت داشته است . » « 195 » حاكم نيشابورى « در سال 359 ه منصب قضاى نيشابور را از جانب دولت سامانى ودر أيام وزارت أبو نصر محمد بن عبد الجبار عتبى به عهده داشته است . » « 196 » پيداست كه قفال در « سال بسيج » ( 355 ه ) از بخارا به خراسان ورى سفر كرده وعازم غرب شده وپس از جهاد با روميان در هنگام بازگشت در 359 ه به نيشابور آمده است ودر آنجا مدتي نه چندان طولانى توقف نموده ، پس از آن به بخارا بازگشته وحاكم نيشابورى در آنجا بار ديگر با أو ديدار كرده است . ودر أواخر عمر به چاچ رفته است . دوست أو حاكم نيشابورى گويد : « أبو بكر قفال در 365 ه در چاچ درگذشت . » « 197 » اما پسر سمعانى در كتاب الذيل گويد : « أو در 366 ه در گذشته است . قفال كتابهاى متعددى نوشته است از جمله : أصول فقه ، محاسن الشريعة وشرح رسالهء شافعي » .
اكنون بايد ديد أبو الحسن عامري با أبو بكر قفال چگونه پيوندى داشته است : آشنايى عامري با قفال باز مىگردد به سالهاى بين 322 ه و 343 ه ، يعنى دورانى كه عامري در بخارا در مجالس علمي أمير نصر با جمعى ديگر از دانشمندان شركت داشته است . بديهي است كه أو قبل از آن فلسفه را نزد أبو زيد بلخى در شامستيان آموخته وتعمّق در علم كلام ومطالعه در مذاهب آن را نيز در سالهاى پيش از 344 ه به انجام رسانده بود ، زيرا در اين سال وسالهاى بعد در نيشابور به تدريس وتأليف اشتغال داشت . بنا بر اين مطالعهء علم كلام معتزلي واشعرى را نيز پيش از اين تاريخ به پايان برده بود . واز آنجا كه قفال در بخارا امام عصر خويش بود وعامري با أو در مجالس أمير نوح حضور مىيافت ، احتمال آنكه عامري از أو چيزى نياموخته باشد بسيار بعيد است .
مذهب امام أبو حنيفة در شرق بلاد اسلامى انتشار داشت وپيروان آن مذهب در كلام بيشتر پيرو امام حنفي مذهب ، يعنى أبو منصور ماتريدى سمرقندى بودند . اما در غرب ، مذهب شافعي رواج داشت وايشان تمايل به كلام اشعرى داشتند . به عبارت ديگر ، مكتب اشعرى در ميان
هامش
( 194 ) . سبكى ، طبقات الشافعية ، ص 201 .
( 195 ) . سبكى ، طبقات الشافعية ، ص 201 .
( 196 ) . ابن خلكان ، وفيات الأعيان ، ج 4 ، ص 281 .
( 197 ) . همان ، ص 201 . ابن خلكان روايت شيرازي در طبقات الفقهاء را نقل كرده است كه گويد : « قفال در سال 336 ه وفات يافت » ( ص 201 ) . ومىبينيم كه در تحديد تاريخ وفات اين فقيه ، طاش كبرىزاده دچار پريشانى گفتار شده است ، يك بار گفته است كه أو در 335 ه وفات يافته ( مفتاح السعادة ومصباح السيادة ، ج 2 ، به كوشش كامل بكرى وعبد الوهاب أبو النور ، دار الكتب الحديثة ، قاهره ، بىتا ، ص 317 ) ودر جايى ديگر گفته است كه أو در 366 ه وفات يافته است ( ج 1 ، ص 306 ) .