كند اين است كه عامري در علم احكام نجوم به هيچ وجه از أبو زيد بلخى چيزى نياموخته ، زيرا أو از آن صناعت فقط آنچه جنبهء محاسبهاى داشته پذيرفته است . بنا بر اين گرايش شديد عامري به علم احكام نجوم مربوط است به أبو جعفر خازن وآثار وتحقيقات أو ، در صورتي كه أستاذ أو أبو زيد به علت دارا بودن دانش رياضى وموضع ديني ، از اين علم فقط به جنبههاى رياضى آن نظر داشته است .
فلاسفه واز جملهء ايشان أبو الحسن عامري به تبعيت از أرسطو ، تنجيم را يكى از فروع علم طبيعي دانستهاند وآن را در رديف طب وهندسه وتعبير خواب وأمثال آن قرار دادهاند وبرآنند كه « تنجيم » دانشى است مبتنى بر يك أصل علّى فراگير كه تمامى حوادث جهان وتغييرات آن را ( يا به قول أرسطو كون وفساد جهان را ) به طبائع اجرام سماوي وحركات آن پيوند مىدهد » . « 164 » ومعنى اين سخن آن است كه تأثير اجرام سماوي در طبيعت وروى انسان به طبيعت جرم وموقعيت آن با زمين ووضع آن نسبت به اجرام ديگرى بستگى دارد كه با آن در تأثير وتأثرند وبر اين أساس همهء حوادث عالم نتيجهء تأثيرات نجومى پيچيدهاى است وبر منجّم است كه آنها را بشناسد تا بتواند حادثهء آينده را پيش بيني كند .
از مشهورترين اصطلاحات تنجيم ، أفق ومعدل النّهار است كه نقاط تقاطع آنها با فلك البروج ، وترهاى چهارگانه را به وجود مىآورد كه آن را به دوازده خانه تقسيم كردهاند ، وجايگاه كواكب ( مواقع ) كه به يكى از اين پنج صورت است : « اقتران » و « استقبال » اگر دو كوكب در يك خط مستقيم باشند و « تسديس » اگر در بين دو كوكب شصت درجه از درجات طول فاصله باشد و « تربيع » اگر بين آنها نود درجه فاصله باشد و « تثليث » هرگاه بين آنها يكصد وبيست درجه باشد . منجّم براي تعيين وقت مناسب براي اقدام به يك عمل ، ابتدأ به شناسايى « خانه » مىپردازد كه در آن وقت ماه در آن است يا منزلي از منازل بيست وهشتگانه كه ماه در آن واقع است . در بين مسلمانان در تعيين طالع ، طريقهء قرانات بين كواكب بزرگ سهگانه ، مريخ ومشترى وزحل شهرت دارد كه از تسيير ، وسيلهاى براي تعيين طالع بدست مىآورند واين كار از طريق به كارگيرى جداول رياضى وعمليات حسابي وهندسي مفصل وپيچيده انجام مىگيرد .
أبو جعفر خازن از فلسفه به آن بحثي پرداخته كه با مباحث رياضى وفلكى پيوند دارد ودليل ما نيز اين است كه أو أبو زيد بلخى را واداشته تا شرحي بر كتاب السماء والعالم أرسطو بنويسد . شايد بتوان گفت خازن از اين كار قصد داشته است بر نظريهء أرسطو دربارهء كون
هامش
( 164 ) . نللينو ، « التنجيم » ، دائرة المعارف الاسلامية ، ج 10 ، ص 70 .