موضوعى با « 1 » خصوصيتى كه آن موضوع قابل اوست ؛ و هرگاه مبدأ اشتقاق مختلف تواند شد به اختلاف موضوعات ؛ « 2 » پس محمولات عرضيه كه مشتقّات باشند ، مقول مىتوانند « 3 » شد بر موضوعات « 4 » به تفاوت . مثل : ابيض كه محمول عرضى أجسام است ؛ و از اين جهت كه محمول عرضى أجسام است ، لا بدّ است در او از سه چيز :
[ 1 . ] از مبدأ اشتقاق كه بياض باشد [ 2 . ] و از موضوع كه جسم باشد [ 3 . ] و از نسبت بياض به جسم ؛ يعنى بودن او « 5 » در جسم كه مناط اشتقاق ابيض و حمل ابيض مىشود .
و چون مبدأ اشتقاق - كه بياض است - مختلف مىشود به شدّت و ضعف - كه مناط تشكيك است - به سبب اختلاف استعداد « 6 » أجسام - كه موضوعاتاند به آن معنى « 7 » كه دانسته شد - « 8 » محمول مىشود « 9 » ابيض - كه مشتقّ است - بر أجسام / 29
A
15 / - كه موضوعاتاند - به تشكيك .
اگر گويند كه : ما به الاختلاف در محمولات عرضيه ، داخل است در حقيقت محمولات يا داخل نيست . بر هر « 10 » تقدير لازم مىآيد كه محمولات عرضيه نيز مقول به تشكيك « 11 » نتوانند « 12 » شد .
گوييم كه : ما به الاختلاف در محمولات عرضيه « 13 » داخل نيست در حقيقت محمولات ، ليكن « 14 » مبدأ اشتقاق در محمولات عرضيه چون خارج است « 15 » از
هامش
( 1 ) . ( س ) : يا .
( 2 ) . ( ل ) : - يعنى اختلاف استعداد . . . موضوعات .
( 3 ) . ( س ) و ( م ) : مىتواند .
( 4 ) . ( م ) : ضوعات .
( 5 ) . ( س ) و ( م ) : - او .
( 6 ) . ( س ) : استعداد اختلاف .
( 7 ) . ( س ) : به اين معنى .
( 8 ) . ( ل ) : - به آن معنى كه دانسته شد .
( 9 ) . ( ل ) : ميشوند .
( 10 ) . ( س ) : بهر .
( 11 ) . ( ل ) : - اگر گويند . . . . به تشكيك .
( 12 ) . ( س ) و ( ل ) : نتواند .
( 13 ) . ( س ) : - در محمولات عرضيه .
( 14 ) . ( س ) : - در محمولات عرضيه .
( 15 ) . ( ل ) : خارجند .