اينها نيز از اين جهت كه لازم اينها است ، مقول نمىشود بر موضوعات اينها به تشكيك ، مثل : متحرّك « 1 » بالإراده كه محمول عرضى « 2 » حيوان و مستند به ذات حيوان است ، محمول نمىتواند شد بر موضوعات حيوان كه أنواع حيواناند به تشكيك ، از اين جهت كه مستند به ذات حيوان است . از جهت اينكه « 3 » حيوان كه ذاتي ما تحت است ، محمول نمىشود بر ما تحت به تفاوت ؛ لازم او نيز حكم او دارد ، از اين جهت كه لازم اوست ؛ « 4 » و اگر مختلف شود ، بالعرض « 5 » مختلف شدن حيوان خواهد بود « 6 » به أنواع ؛ و محمولات عرضيه [ اى ] كه مبدأ اشتقاق ايشان مستند به امر خارج از ذات و ذاتي موضوعات باشد ، مقول به تشكيك مىتوانند « 7 » شد ، به سبب اختلاف استعداد موضوعات . پس ثابت شد به برهان قطعى كه ذات و ذاتي و « 8 » محمولات عرضيه [ اى ] كه مستند به ذات و ذاتي است ، مقول به تشكيك / 31
A
16 / نمىتوانند « 9 » شد ؛ و محمولات عرضيه [ اى ] كه مستند به امر خارج از ذات و ذاتي است ، مقول مىتوانند « 10 » شد به تشكيك ، به سبب اختلاف استعداد موضوعات .
تعليق [ در بيان كيفيت علم به موجودات ]
چون دانسته شد كه معدوم معلوم « 11 » نمىشود مطلقا - نه به عنوان تصوّر و نه به عنوان تصديق - اكنون بيان كنيم كيفيت علم به موجودات را ، بعون اللّه « 12 » و حسن توفيقه .
هامش
( 1 ) . ( س ) : محرك .
( 2 ) . ( س ) : عرض .
( 3 ) . ( س ) : آنكه .
( 4 ) . ( م ) : - از اين جهت كه لازم اوست .
( 5 ) . ( م ) : + بالعرض .
( 6 ) . ( م ) : بوم .
( 7 ) . ( ل ) : ميتواند .
( 8 ) . ( س ) و ( ل ) : - و .
( 9 ) . ( ل ) : نمىتواند .
( 10 ) . ( س ) و ( ل ) : مىتواند .
( 11 ) . ( س ) : معلو .
( 12 ) . ( ل ) : بعونه .