بالجمله : اوّل حالى كه از براى ماهيّت مىباشد ، شيئيت و وجود است ؛ و اوّل محمولى كه از براى ماهيّت « 1 » مىباشد ، « موجود » است به معنى چيز وجوددار ؛ / 16
B
8 / و ساير احوالات و محمولات ماهيّت كه خارجاند از ذات و « 2 » حقيقت ماهيّت - خواه از اعراض ذاتية باشند و خواه اعراض غريبه - كه ثابتاند از براى ماهيّت بعد از وجود ماهيّت . « 3 » پس هيچ حقيقتى « 4 » از حقايق و هيچ ماهيّتى از مهيّات موصوف به هيچ صفتى از صفات و موضوع هيچ محمولى از محمولات نمىتواند شد تا موجود نباشد . « 5 »
بنا بر اين ، ظاهر مىشود وجود كلّى طبيعي و تقدّم وجود او بر فرد « 6 » . از جهت آنكه « 7 » فرد عبارت است از طبيعت معيّن ؛ همچنانكه طبيعت معيّن فرع طبيعت است ، وجود « 8 » طبيعت معيّن نيز فرع وجود « 9 » طبيعت است . پس نسبت وجود به « 10 » طبيعت مقدّم است بر نسبت وجود به فرد ؛ و فرد موجود است به وجود طبيعت ؛ و في الحقيقة وجود فرد بودن طبيعت است معيّن و بودن طبيعت معيّن بودن ثاني طبيعت است و بودن ثاني شئ فرع بودن اوّل آن شئ است كه عبارت از وجود في نفسهء اوست ؛ يعنى وجودى كه از براى ماهيّت مىباشد از فاعل آن شئ ، قطع نظر از جميع أمور خارجه از فاعل آن ماهيّت و آن ماهيّت كرده .
تعليق [ در بيان وحدت و كثرت ماهيّت ]
و وجود في نفسهء هيچ حقيقتى از حقايق و هيچ ماهيّتى « 11 » از مهيّات « 12 » كثير نمىتواند
هامش
( 1 ) . ( س ) : او .
( 2 ) . ( م ) : - و .
( 3 ) . ( س ) : ماهيةاند .
( 4 ) . ( م ) : حقيقي .
( 5 ) . ( س ) : + و .
( 6 ) . ( م ) : افراد .
( 7 ) . ( ل ) : اينكه .
( 8 ) . ( ل ) و ( م ) : بودن .
( 9 ) . ( ل ) و ( م ) : بودن .
( 10 ) . ( س ) : - به .
( 11 ) . ( م ) : مهتى .
( 12 ) . ( س ) : - و هيچ ماهيّتى از مهيّات .