تعليق « 1 » [ در بيان نخستين محمول ماهيّت ، وجود كلّى طبيعي و تقدّم وجودش بر افراد ]
ببايد دانست كه « 2 » اوّل « 3 » حالى كه از براى ماهيّت مىباشد ، شيئيت و بودن اوست « 4 » ؛ و ماهيّت با « 5 » وصف شيئيت و بودن « 6 » مبدأ اشتقاق موجود مىشود .
پس اوّل محمولى كه از براى ماهيّت « 7 » مىباشد ، « موجود » است ، و صدور لازم ماهيّت از ماهيّت و حمل عرض ذاتي ماهيّت بر ماهيّت ، بعد از بودن ماهيّت است ؛ نه به اين معنى كه بودن را دخل باشد « 8 » در صدور طبيعت لازم از ماهيّت و در حمل عرض ذاتي ماهيّت بر ماهيّت ، « 9 » بلكه به اين معنى كه اتّصاف ماهيّت به ملزوميت و موضوع عرض ذاتي بودن ماهيّت ، بعد از بودن ماهيّت است . از جهت اينكه بودن ماهيّت « هل بسيط » است و بودن ماهيّت ملزوم و « 10 » بودن ماهيّت موضوع « 11 » عرض ذاتي كه عبارت از محمول است ، « 12 » « هل مركّب » است « 13 » ؛ و هل مركّب بالذات « 14 » بعد از هل بسيط است ، مثل : حيوان كه حركت ارادى لازم ماهيّت اوست و متحرّك بالإراده عرض ذاتي اوست و « 15 » محمول مىشود بر او ، و بودن حيوان مبدأ حركت ارادى ، و بودن حيوان متحرّك « 16 » بالإرادة ، فرع بودن حيوان است في نفسه . چه محمولات خارج از حقيقت موضوعات وجود ثاني موضوعاتاند ، و وجود ثاني بعد از وجود اوّل است بالبديهه . « 17 »
هامش
( 1 ) . ( م ) : - تعليق .
( 1 ) . ( م ) : - تعليق .
( 2 ) . ( م ) : - ببايد دانست كه .
( 3 ) . ( م ) : و اوّل .
( 4 ) . ( س ) : است .
( 5 ) . ( م ) : به او .
( 6 ) . ( م ) : - بودن .
( 7 ) . ( س ) : مهيّات .
( 8 ) . ( س ) : بود .
( 9 ) . ( ل ) : + او .
( 10 ) . ( م ) : - و .
( 11 ) . ( ل ) : - موضوع .
( 12 ) . ( س ) : - و بودن ماهيّت موضوع . . . است .
( 13 ) . ( س ) : - است .
( 14 ) . ( س ) و ( م ) : - بالذات .
( 15 ) . ( س ) : لازم ماهيّت است و محرك بالارادة عرض ذاتي او .
( 16 ) . ( س ) : محرك .
( 17 ) . ( ل ) : + تا .