تعليق « 1 » [ در بيان متعلّق جعل ]
چون « 2 » معلوم شد كه حمل شئ « 3 » وجوددار « 4 » بر جوهر و عرض به اعتبار امر خارج است كه جاعل باشد ؛ اكنون بيان كنيم كه متعلّق جعل اوّلا جوهر است يا عرض يا هر دو در يك مرتبه .
گوييم « 5 » : نتواند بود كه مجعول اوّل عرض باشد . چه عرض در مجعول شدن محتاج است به چيز ديگر غير از جاعل كه موضوع باشد . پس موضوع بايد كه پيش « 6 » از او بشود . « 7 »
و نشايد كه هر دو در يك مرتبه باشند . چه عرض مؤخّر است بالذات از موضوع و موضوع جوهر است بىواسطه يا با واسطه « 8 » . پس عرض بالذات مؤخّر است « 9 » از جوهر .
تعليق « 10 » [ در بيان مجعول و جوهر اوّل ]
چون ثابت شد كه جوهر مجعول « 11 » اوّل است ، گوييم : چون جوهر متحقّق شود ، قسمى از اقسامش خواهد بود . چه قسمت جوهر به اقسامش ، قسمت سلب و ايجاب است ؛ و شئ خالى از طرفين « 12 » نقيض نمىتواند بود .
بعد از اين گوييم « 13 » : مجعول اوّل و « 14 » قسم اوّل « 15 » از اقسام جوهر حقيقتى « 16 »
هامش
( 1 ) . ( س ) : - تعليق .
( 1 ) . ( س ) : - تعليق .
( 2 ) . ( س ) : و چون .
( 3 ) . ( ل ) : - شئ .
( 4 ) . ( ل ) : وجود ؛ ( م ) : موجود .
( 5 ) . ( م ) : + كه .
( 6 ) . ( م ) : بيش .
( 7 ) . ( ل ) : شود .
( 8 ) . ( ل ) و ( م ) : بواسطه .
( 9 ) . ( م ) : مؤخّر است بالذات .
( 10 ) . ( س ) : - تعليق .
( 10 ) . ( س ) : - تعليق .
( 11 ) . ( م ) : معلول .
( 12 ) . ( س ) : طرف ؛ ( م ) : طرفى .
( 13 ) . ( س ) : + كه ؛ ( م ) : - گوييم .
( 14 ) . ( ل ) : - و .
( 15 ) . ( م ) : - و قسم اوّل .
( 16 ) . ( س ) ، ( ل ) و ( م ) : حقيقي .