و نمىتواند بود كه فاعل محلّ مع باشد بالذات با نفس . از جهت اينكه « 1 » كثرت مبدأ اوّل لازم مىآيد ، و اين محال است . پس فاعل محلّ « 2 » معلولى باشد « 3 » مقدّم بر نفس ، و اين خلاف فرض است .
و قسمى از جوهر كه باقى ماند « عقل » است . پس « 4 » اوست مجعول اوّل و جوهر اوّل . « 5 »
بعد از اين گوييم : « 6 » معلول عقل جوهرى مىتواند بود كه بالذات در محلّ نباشد . به واسطهء آنكه فعل عقل بالذات در محلّ نيست ، و اين نيست مگر نفس و هيولى . پس نفس / 4
B
2 / و هيولى معلول عقلاند هر كدام از « 7 » جهتى .
و معلول نفس جوهرى مىتواند بود كه بالذات در محلّ « 8 » باشد . از جهت آنكه « 9 » فعل نفس بالذات در محلّ است ، و اين نيست مگر صورت ؛ و مركّب از هيولى و صورت جسم است .
تعليق در اثبات « 10 » اقسام اوّلى « 11 » جوهر به طريق انّ
گوييم « 12 » : چون ثابت شد در علم طبيعي كه جسم مركّب از اجزاى لا يتجزّى نيست ، ثابت مىشود « 13 » اينكه « 14 » جسم متّصل است بالذات - يعنى صاحب كمّ متّصل است بالذات - « 15 » و كمّ متّصل را لا بدّ است از فاعلى و قابلى در جسم و جسم از يك جهت
هامش
( 1 ) . ( س ) : آنكه .
( 2 ) . ( س ) : نفس .
( 3 ) . ( س ) و ( م ) : شد .
( 4 ) . ( س ) : + ثابت شد .
( 5 ) . ( ل ) : + پس .
( 6 ) . ( س ) : + كه .
( 7 ) . ( س ) : به .
( 8 ) . ( س ) : مىتواند بود كه بالذام .
( 9 ) . ( ل ) : اينكه .
( 10 ) . ( س ) : بيان .
( 11 ) . ( م ) : اوليه .
( 10 ) . ( س ) : بيان .
( 11 ) . ( م ) : اوليه .
( 12 ) . ( م ) : + كه .
( 13 ) . ( س ) و ( ل ) : شد .
( 14 ) . ( س ) : آنكه .
( 15 ) . ( ل ) : - يعنى صاحب كمّ متّصل است بالذات .