امّا آن چيزى كه أجسام انبازى دارند در آن ، آن را هيولى خوانند ومادّه خوانند .
ولازم الحقيقة لذاتها لا ينفك عنها : حقيقت [ هر ] چيزى آن است كه هستى آن چيز بدو بود ، هم چنان كه حقيقت انسان حيوان ناطق است از بهر آن كه انسانيّت انسان به حيوان ناطق بود [ و ] اگر حيوان ناطق نباشد انسان [ هم ] نباشد . پس هر چيز كه لازم حقيقت ذات بود ، آن چيز آن ذات [ 51 / الف ] [ را ] منفك نبود ، يعنى جدا نباشد . مثلا حيوانيّت لازم ذات انسان است ، [ پس ] هر گاه كه انسان باشد حيوان باشد .
ووصف الشيء قد يكون ضروريّا له : كالزوجية للأربعة ، والجسمية للإنسان وقد يكون ممكنا : كالقيام والقعود له وقد يكون ممتنعا : كالفرسية له :
صفت چيزى باشد كه آن چيز را ضروري بود ، هم چو جفتى مر چهار را وجسمي مر آدمي را ، وباشد كه ممكن بود ، هم چون ايستادن ونشستن مر آدمي را ، وباشد كه محال بود همچو اسبى مر آدمي را .
الذي لا يتجزى في الوهم لا يجوز أن يكون في جهة ، وإن يشار إليه ، لأن ما منه إلى جهة يكون غير ما منه إلى أخرى فينقسم وهما : شيخ رضى اللّه عنه چون تعريف جسم كرد ، خواست كه بيان كند اجزاء جسم را ، يعنى هيولى [ و ] صورت را ، وكما اعني أرباب علم كلام گويند كه جسم مركّب است از جواهر افراد كه مركّب نيست از هيولى وصورت ، چنان كه حكيم گويد ، از
رسالة هياكل النور ( فارسي ) — صفحة 183
مساهمون: يحيى السهروردي ( شيخ اشراق )
ص١٨٣