وجه دوّم در أركان عالم [ است ] ، يعنى حكيم بحث مىكند در علم طبيعي كه أجسام عالم منقسم است بر دو قسم : أجسام أولى كه آن افلاكاند وعناصر أربعة ، وأجسام ثانيه كه آن مواليد ثلاثة است يعنى معادن ونبات وحيوان .
وجه سوّم در كون وفساد واستحالت [ است ] ، يعنى هيولاى عالم عنصرى مشترك است ، يعنى عنصريات به همديگر منقلب مىشوند ؛ مثلا آتش هوا مىشود ، چنان كه در كورهء آهنگران ؛ وآب هوا مىشود ، چنان كه ديگ را پر آب كنند ودر زيرش آتش بدمند ، آن آب كه در ديگ است به كلّى فانى شود وهوا گردد ؛ وهوا آب مىشود ، مثلا طاس را پر [ از ] يخ [ و ] آب كنند ، گرداگرد طاس آب مىشود ، ظاهر است كه آب از طاس بدر نمىآيد ، ولكن به سبب برودت آن هوا كه ملافى طاس است آب مىشود .
پس معلوم شد كه اين عالم عنصريات ، عالم كون وفساد است . هيولاى عنصرى خلع صورتي مىكند وصورتي ديگر مىپوشد وهيولاى ايشان مشترك است [ 49 / ب ] ، به خلاف ، هيولاى أجسام فلك خاص است ، خلع نمىكند صورتي را كه صورتي ديگر پوشد .
وجه چهارم در آثار علوي [ است ] ، يعنى تكون باران وبرف وغير آن .
وجه پنجم در معادن [ است ] ، يعنى در يكون أجسام سبعه .
وجه ششم در نبات [ است و ] وجه هفتم در حيوان ، [ و ] وجه هشتم در
رسالة هياكل النور ( فارسي ) — صفحة 181
مساهمون: يحيى السهروردي ( شيخ اشراق )
ص١٨١