خطبه ( 35 )
خطبهء امير المومنين عليه السلام پس از مسئلهء حكميت [ در اين خطبه كه با عبارت « الحمد لله و ان اتى الدهر بالخطب الفادح » ( ستايش ويژه خداوند است هر چند روزگار گرفتارى بزرگ پيش آورد ) شروع مىشود ، پس از توضيحات لغوى و تذكر اين نكته كه امير المومنين عليه السلام اين خطبه را پس از خدعهء عمرو عاص به ابو موسى اشعرى و جدا شدن آن دو از يكديگر و پيش از جنگ نهروان ايراد فرموده است اين بحث مهم تاريخى طرح شده است ] :
موضوع حكميت و آشكار شدن كار خوارج پس از آن
لازم است در اين فصل نخست موضوع حكميت و چگونگى آن و چيزى را كه موجب آن شد بررسى كنيم ، پس مى گوييم : انگيزه و سبب اصلى آن اين بود كه مردم شام مى خواستند به آن وسيله از شمشيرهاى مردم عراق در امان بمانند ، زيرا نشانههاى پيروزى و برترى و دلايل چيرگى و ظفر مردم عراق روشن و آشكار گشته بود و شاميان از جنگ و شمشير زدن به مكر و فريب روى آوردند و اين به راى و پيشنهاد عمرو عاص بود كه بلافاصله پس از جنگ « ليلة الهرير » يعنى همان شبى كه ضرب المثل سختى جنگ است صورت گرفت .
ما در اين مورد آنچه را كه نصر بن مزاحم در كتاب صفين آورده است نقل مى كنيم ، كه او مردى مورد اعتماد است ، گفتارش صحيح است و به هيچ روى نمى توان او را به هوادارى از كسى به ناحق ، يا دغلبازى نسبت داد و او از مردان بزرگ حديث [ و تاريخ ] است .
نصر چنين مى گويد : عمرو بن شمر از ابو ضرار از عمار بن ربيعه براى ما نقل كرد كه على عليه السلام نماز صبح روز سه شنبه - دهم ربيع الاول سال سى و هفتم هجرى و گفته شده است : دهم صفر آن سال - را در آغاز سپيده دم گزارد و سپس با لشكر عراق آهنگ مردم شام كرد و مردم كنار رايات و درفشهاى خود بودند و جنگ هر دو گروه را فرسوده كرده بود ، ولى براى مردم شام سخت تر و گرفتارى آن بيشتر بود ، آنان ادامه جنگ را خوش نداشتند كه اركان ايشان سستى گرفته بود .