خواستاران مىرسد واز آن بهره مىبرند .
از چهار نسخهء منطق ابن مقفع كه پس أزين خواهيم شناخت سه تا از دههء پنجم نيمهء نخستين سدهء يازدهم ( همدان 1042 ، هند 1045 ، طوس 1048 ) ويكى دويست سالى پس از آنها ( بيروت 1245 ) است واز سنجش آنها دريافتم كه دو نسخهء هند وبيروت از يك سوى ودو نسخهء همدان وطوس از سوى ديگر بسيار بهم نزديك هستند . در نسخهء بيروت كه خاورشناس نخستين بار بدان آشنا شده بودند غلط بسيار است . آن سه نسخهء ديگر هم بىغلط نيستند . من ناگزير شدم كه روش گزينشى پيش گيرم وهر چه را كه در آنها درست است ودر كتابهاى ديگر هم آمده است در متن بگذارم ودر پايان كتاب نسخه بدلها را بياورم واز آنچه در نسخهاى آشكارا نادرست است درگذرم .
در همين هنگام كه به كار تصحيح اين متن مىپرداختم يادم آمد كه كتاب « تقييد معاني كتب حدود المنطق » در دو نسخه در دسترسم هست ومىخواستهام كه آن را روزى نشر دهم ، خواستم در اين هنگام بدان بنگرم .
دو نسخه را با هم سنجيدم واز نسخهء دمشق دريافتم كه اين كتاب از ابن بهريز است ونزديك به شصت سالى پس از كتاب ابن مقفع بنگارش در آمده است ، مؤلفان اين كتاب هر دو إيراني هستند يكى ما نوى كه گويا مسلمان شده بود ودومى مسيحي ، واين دو كتاب هم از كهنترين متنهاى منطقي بشمار مىآيد ، بهتر اين ديدم كه هر دو را با هم نشر كنم . از دوست دانشمندم آقاى دكتر محمد جواد مشكور بسيار سپاسگزارم كه عكس نسخهء دمشق را براي من فرآهم آورده است .
دو نسخهء اين رساله يكنواخت نيستند . نسخهء راغب پاشا گزيده مانند است ولى نسخهء دمشق درازتر وبيشتر آن هم در جدول گذارده شده
المنطق ( ويليه حدود المنطق لابن بهريز ) — صفحة ديباچه 4
مساهمون: ابن المقفع
صديباچه ٤