است به فارسي كه در روز پنجشنبه 22 ج 2 / 642 بانجام رسانده وآن در تهران بسال 1326 به چاپ رسيده است . ركن الدين محمد بن علي گرگانى زندهء در 697 آن را به عربى در آورده است ويك نسخه از آن در آستان رضوى مىشناسيم مؤرخ 1088 كه آقاى مدرس رضوى از آن ياد كرده است . ( سرگذشت طوسي از مدرس رضوى 240 و 249 و 260 - فهرست آستان رضوى 4 : 215 و 6 : 260 ) .
قرطاى در فهرست طويقپو سراى ( ش 6812 و 6813 ) از دو نسخه از ترجمهء عربى اين كتاب ياد مىكند هر دو مؤرخ 869 ونخستين آن بنام محمد فاتح ومىگويد كه اين ترجمه عربى از يكى از دانشمندان روزگار همان فاتح است پس شايد اين ترجمه از آن گرگانى نباشد .
خواجهء طوسي پس از اين التجريد في المنطق ساخته كه اين هم بروش أرسطو است ولى كوتاهتر نسخهء نوشته ميانهء شعبان 656 آن در ملك هست ( ش 4 / 640 ) .
آن را دو شرح است يكى از علامهء حلى كه با حاشيههاى ميرزا طاهر تنكابني در تهران در 1310 چاپ شده است .
دومى از جمال الدين محمود بن محمد بن محمود نيريزى كه شرحي است آميخته به بيش از ده هزار بيت وأو آن را در أصفهان بنام أمير نظام الدين محمود آغاز كرده ودر قزوين در روز سه شنبه 23 ذ ح 913 بپايان برده است . نسخهء نوشتهء چاشت روز پنجشنبه 28 رمضان 1021 براي سيد حسين بن حيدر گرگى را نگارندهء الذريعة در كتابخانهء سيد مجدد شيرازي در نجف ديده است همچنين نسخهء نوشتهء عبد الفتاح بن ميرزا مقيم را در كتابخانهء سماوي در نجف ونسخهء سيد محمد باقر نوهء حجة الإسلام أصفهاني نيز نسخهء ش 617 شيراز ( 2 : 207 ) ( همان سرگذشت طوسي ص
المنطق ( ويليه حدود المنطق لابن بهريز ) — صفحة ديباچه 53
مساهمون: ابن المقفع
صديباچه ٥٣