نهج البلاغة ( فارسى ) — صفحة 186

جن كند و جن را يار خود سازد تا خبر گيرد از اطراف عالم و بوى رساند . و علم قيافت آنست كه فرزندان را از پدران نفى كنند و به كسان ديگر نسبت دهند . و صنفى براهمه بودند و براهمه آن كسانند كه قائلند به حسن و قبح عقلى و شرع را منكراند در جميع احكام و مذهب ايشان منسوبست به شخصى كه او را براهام مى گفتند . و صنفى ديگر اهل تنجيم بودند [ 72 آ ] و فرقه‌اى آفتاب پرست بودند و « آنها كه اهل تنجيم بودند » معتقد ايشان آن بود كه كواكب موثرند . و گروهى ماه پرست بودند و صنفى آتش پرست بودند و در حقيقت مرجع اينها بت پرستى است و در حكم عبده الاصنام اند . و بالجمله نزد بعثت حضرت رسالت پناه ص از اصناف آراء باطله و مذاهب فاسده اكثر من ان تحصى بودند . و چون عالم به نور ظهور و به ظهور نور حضرت رسالت پناه ص منور گشت آن ظلمات زايل شد و هر كه را توفيق رفيق گشت به نور هدايت نبوت آن حضرت مهتدى شد و از ضلالت و جهالت و غوايت بيرون آمد . بدان كه آنچه حضرت ع فرمود كه بعضى اهل تشبيه بودند و خداى تعالى را به خلق تشبيه مى كردند ، احتمال دارد كه اشارت باشد به يهود و نصارى چنان كه گذشت . و آنچه فرمود كه بعضى ملحد بودند يحتمل كه اشارت باشد به دهريه و معطله . و از ابن عباس روايتست كه ملحد در نام خدا آنست كه از نام خدا نام بت اشتقاق كرده باشد به زياده و نقصان مثل كسانى كه بت خود را لات نام كردند و لات را از اللّه اشتقاق كردند . و كسانى كه بت خود را عزى نام نهادند