رفع سوءتفاهم شود صورت قياس برهم مىخورد ، زيرا حيوان مقيد به شرط شيىء با حيوان لا به شرط مغايرت دارد و حد اوسط تكرر نيافته است ، و اگر هردو حيثيت را يكسان نمائيم صغرى يا كبرى كاذب خواهد بود ، مثلا در صغرى بايستى بگوئيم انسان داراى حيوانيت است زيرا حيوانيت جزء مادى انسان است و جزء مادى جنس و قابل حمل نيست و اين قيد اگر بجزء كبرى اضافه شود كاذب خواهد گرديد زيرا حيوان موضوع كبرى به شرط ابهام و عدم تخصص مىباشد .
( 1085 ) مثال ديگر : هر ساكتى سخن ميگويد ، و هركس سخن ميگويد ساكت نيست ، نتيجه ميدهد كه هيچ ساكتى ساكت نيست در اين مثال جزء متوسط در صغرى محمول بالقوه و در كبرى محمول بالفعل است كه اگر قيد قوه و فعل بهريك افزوده شود صورت قياس محفوظ نمىماند ؛ زيرا حد اوسط تكرر نيافته است و اگر اضافه نشود صغرى كاذب است .
( 1086 ) مورديكه اجزاء مقدمه با اجزاء نتيجه متحد نيست مثل آنست كه گفته شود : انسان مو دارد ، و مو سفيد مىشود ، نتيجه ميدهد كه انسان سفيد مىشود ، در اين مثال محمول نتيجه با محمول كبرى متحد نيست و نتيجهء صحيح آن است كه گفته شود انسان جزء سفيدشدنى دارد .
( 1087 ) مثال ديگر : انسان كلى است ، و كلى در خارج وجود ندارد ، پس انسان در خارج وجود ندارد ، در اين مثال موضوع نتيجه با موضوع صغرى مغايرت دارد زيرا اولى ذهنى است كه در نتيجه خارجى
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 663
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٦٣