تقسيم دوم در مغالطه از جهت نوع فساد دليل
( 1080 ) چنان كه معلوم شد مغالطه موقوف بر ابهام است و تا ابهام و عدم تميز وجود نداشته باشد مغالطه حاصل نميگردد .
ابهام گاهى راجع به قضايائى است كه مقدمات قياس واقع ميشوند صرف نظر از آنكه در قياس واقع شدهاند ، و گاهى مربوط به خود قياس است .
( 1081 ) قسم دوم كه راجع به قياس است گاهى مربوط بمادهء قياس يعنى راجع بمقدمات است ، لكن از جهت آنكه در قياس واقع شدهاند ، و گاهى مربوط به صورت و هيئت قياس است و مجموعا انواع ابهام كه موجب مغالطهاند سيزده قسم ميباشند ، نه قسم اشتباهات لفظى و معنوى ضمن مشبهات به غير شماره ( 926 ) بيان شد و چهار قسم كه راجع به خود قياس است يك قسم از جهت ماده و سه قسم از جهت صورت قياس است كه در اينجا توضيح داده مىشود چهار قسم عبارتند از :
1 - عدم اتحاد اجزاء مقدمات با طرفين نتيجه يا عدم اتحاد جزء مكرر در دو مقدمه ؛ و اين قسم راجع بمادهء قياس است .
2 - سوء تأليف و سوء تبكيت .
3 - وضع ما ليس بعلة مكان العلة .
4 - مصادره بمطلوب اول . و اينك بشرح هريك مىپردازيم .
1 - عدم اتحاد اجزاء دو مقدمه با طرفين نتيجه يا جزء متكرر
( 1082 ) اين اشتباه از جهت مقايسهء دو مقدمه با يكديگر حاصل