مىشود و راجع بمادهء قياس است ، براى توضيح اين اشتباه بايستى متذكر شويم كه در قياس سه اتحاد شرط است :
1 - موضوع نتيجه بايستى با يكى از اجزاء صغرى كه موضوع يا محمول آن است متحد باشد .
2 - محمول نتيجه با يكى از دو جزء كبرى متحد باشد .
3 - جزء متوسط در دو مقدمه از هرجهت يكسان باشد تا حقيقتا تكرر يافته باشد .
گاهى بين اين امور اندك اختلافى وجود دارد كه سبب عدم اتحاد آنها مىشود ، لكن اين اختلاف آشكار نيست و اجزاء در ظاهر به نظر متحد مىآيند و همين امر موجب حصول نتيجهء غلط است .
( 1084 ) مثال مشهور ميگويند : هر انسانى حيوان است ، و حيوان جنس است ؛ نتيجه ميدهد كه انسان جنس است در اين مثال حيوان كه جزء مكرر است متحد نيست زيرا جنس سه اعتبار دارد و به حسب هريك از اعتبارات با اقسام ديگر جنس مغايرت مىيابد و احكام مخصوصى پيدا مىكند و توضيح آنها ضمن شماره 129 - 132 داده شده است ، حيوان در صغراى اين مثال كه بر انسان حمل شده حصّهء مختص به انسان و تحصّل يافته است و بر غير انسان قابل حمل نيست و آنكه موضوع كبرى مىباشد حيوان لا به شرط و غيرمتحصّل است كه به هيچيك از انواع تخصّص نيافته است ، بنابراين موضوع كبرى با محمول صغرى اتحاد ندارد و مشابهت آنها بواسطهء سوءاعتبار حمل است كه اگر بخواهيم حيثيت محذوفه را به هريك از آنها اضافه كنيم تا
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 662
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦٦٢