برترى و اهميت برهان و سفسطه بر ساير صناعات
( 967 ) هريك از صناعات منطقى در مورد معين و براى نتيجهء مخصوصى به كار مىآيند ، و صنعت برهان و مغالطه از سه قسم ديگر مهمتر و پرخاصيتتر است ، زيرا منفعت اين دو صنعت عموميت داشته هم انفرادى و هم اجتماعى مىباشد : از اينجهت منفعت انفرادى دارند كه هرفردى ميتواند بوسيلهء برهان مطالبيرا براى خود كشف كند ، و بوسيلهء اطلاع يافتن بفنون مغالطه ميتواند غلطهاى استدلاليرا بشناسد و نتايج درست را از نادرست تميز داده و از اشتباهات احتراز جويد ، و اين دو صنعت از جهت ديگر منفعت اجتماعى دارند كه هرشخصى همچنانكه از برهان و مغالطه منفعت شخصى ميبرد ميتواند قضايائى را كه برايش ثابت شده براى ديگران نيز ثابت نمايد و اشتباهات علمى را به آنان بنماياند و ايشانرا نيز از غلطكارى برهاند .
( 968 ) بخلاف شعر و خطابه و جدل كه در حال انفرادى به كار نمىآيند ، زيرا بوسيلهء اين فنون ميتوان ديگرانرا اقناع نمود و يا قبض و بسط در آنها ايجاد كرد و اين منافع براى خود شخص به حال انفراد حاصل نميشود بلكه در حال شهرنشينى و مشاركت با مردم در زندگى اجتماعى ظاهر ميگردد « 1 »
هامش
( 1 ) تعليقات مصنف كتاب بر شرح حكمت الاشراق ص 119 و شرح منطق اشارات ص 291