استفاده از قضاياى يقينى و غيريقينى يعنى مقبول و مظنون و مشهور و غيره در استقراء و تمثيل چنان است كه در استقراء و تمثيل قضاياى جزئى و شخصى مورد استفادهاند و همچنانكه احكام كلى كه در قياس به كار ميروند گاهى يقينى و گاهى غيريقينى ميباشند قضيهء جزئى نيز ممكن است نتيجهء مشاهدهء شخصى يا تواتر و يقينى باشد ، و يا آنكه مشهور يا مخيل و متوهم و غيره بوده باشد ، بنابراين همان اقسامى كه در قياس مورد استفاده واقع مىشود در استقراء و تمثيل نيز مورد استفاده است و اختلافاتيكه علماء منطق راجع به مادهء هريك از صناعات نمودهاند و گفتارشان دربارهء مواد ذكر خواهد شد .
( 966 / 3 ) مغالطه بر دو قسم است : مشاغبه و سفسطه كه مواد و صور آنها بقرار اين جدول است :
جدول سفسطه و مشاغبه
سفسطه از جهت اينكه مشابه برهان است و بجاى برهان به كار برده مىشود مانند برهان فقط در صورت قياس تشكيل مىشود لكن مشاغبه كه شبيه به جدل است مانند جدل در صورت استقراء و تمثيل نيز حاصل ميگردد .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 617
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٦١٧