( 969 ) مطالب مزبور دربارهء خطابه و جدل صحيح است بخلاف شعر كه در حال انفراد از تفكرات شاعرانه و خلاقيت تخييلى نفس ، قبض و بسط و ازدياد عشق و ساير آثار شعرى حاصل گرديده و در اين جهت با برهان و مغالطه تفاوتى ندارد .
( 970 ) مصنف كتاب ما و بيشتر نويسندگان منطق از جهت اهميت و عموميت منافع اين دو صنعت به همين دو اكتفا نموده و از تفصيل و توضيح بقيه صرفنظر كردهاند ليكن براى تكميل مطالب بعد از فراغ از اين دو صنعت تعريف و توضيح داده ميشوند .
[ برهان ]
تعريف برهان
( 971 ) برهان كلام لفظى يا نفسانىاى است كه براى تحصيل يقين و عقيدهء جازم ثابتيكه متكى بر واقع و حقيقت صرف باشد يا براى ايجاد چنين عقيدهاى براى ديگران تاليف مىيابد ، برهان قياسى است كه نتيجهء مطلق از آن حاصل مىشود و صحت نتيجهاش مشروط بموافقت دانشمندان بزرگ يا اعتراف و تسليم جمهور نيست ، بلكه به عين حقيقت و متن واقع و امور خارجى صرف ناظر است ، برهان بالاترين صناعات منطقى است ، زيرا نتيجهاش علم حقيقى و واقعى مىباشد .
ماده و صورت برهان
( 972 ) برهان بايستى از ماده يقينى و صورت قياسى تركيب شده باشد و از مقدمات غيريقينى ، يا صورت استقرائى و تمثيلى فراهم