باشند هريك از امكان و ضرورت نيز داراى امكان و ضرورتى خواهند بود و تسلسل جهت لازم مىآيد ، و همه اين اشتباهات بواسطهء آن است كه محمولات ذهنى را با اعراض و محمولات خارجى اشتباه نموده و از حيثيات ذهنى غفلت كردهاند .
5 - مشتبه شدن صفات با واسطه و بيواسطه
( 949 ) شيخ اشراق اين قسمرا بنام « اخذ ما بالعرض مكان ما بالذات يا به عكس » نامبرده و قطب الدين شيرازى در شرح گفته است اين قسم جزء اخذ ما بالعرض مكان ما بالذات كه بيانش گذشت نيست و صرفا بين آنها اشتراك لفظى موجود است و اين از اقسام سوءاعتبار حمل است « 1 » .
مثال : ميگويند : مسافر كشتى كه يك جا نشسته است بايستى يك جا قرار نگرفته باشد زيرا در حركت است ، اين اشتباه به اين جهت پيشآمده كه مسافر كشتى شخصا در حركت نيست ، بلكه كشتى كه مقرّ او مىباشد موصوف به حركت است و حركت براى مسافر كشتى و صفت او نبوده بلكه صفت مربوط به متعلق شخص يعنى قرارگاه او مىباشد و چون قيود و مصرحات حكم حذف شده است اين اشتباه بوجود آمده است .
فهرست علل اشتباه
( 950 ) مجموع علل اشتباهاترا « سيزده » قسم شمردهاند كه « شش » قسم اشتباهات لفظى و « هفت » قسم معنوي مىباشد . « سه » قسم
هامش
( 1 ) شرح حكمت الاشراق ص 149 .