نتيجه
( 565 ) لازم ذاتى قياس يعنى قضيهايكه از تأليف دو مقدمه بوجود ميآيد بعد از آنكه لزوم اين قضيه نسبت به دو مقدمه آشكار گرديد نتيجه نام دارد . و اين از باب تشبيه به نتاج حيوان است كه از ازدواج نر با ماده وجود پيدا مىكند . نتيجه نيز معلول ذهنى و لازمه ازدواج و اقتران دو مقدمه است .
مطلوب
( 566 ) لازم تركيب مقدمات را قبل از آنكه اطلاع به لزوم و معلوليت آن نسبت بتركيب مقدمات حاصل گردد مطلوب مينامند . زيرا جوينده در طلب آن بوده و براى اكتساب و تحصيل آن مقدمات را با يكديگر ضم و تركيب مىكند . به اين جهت مطلوب ناميده مىشود .
اشكال چهارگانه
( 567 ) براى جزء مكرر در دو مقدمه كه اوسط است چهار حالت ميتوان تصور كرد . زيرا جزء مكرر ممكن است در مقدمه اول محمول و در مقدمه دوم موضوع بوده باشد . و نيز ممكن است در اولى موضوع و در دومى محمول . يا در هردو مقدمه موضوع و يا در هردو محمول باشد و بحسب اين تقسيم چهار شكل يافت مىشود .
( 568 ) قدماء براى جزء مكرر بيش از سه حالت نشمرده و گفتهاند جزء مكرر يا در يكى از دو مقدمه موضوع و در ديگرى محمول