عكس مستوى
( 471 ) تعريف اصطلاحى عكس بعدا ذكر مىشود ليكن معنى حقيقى عكس در قضيه آنست كه هرقضيهاى دو مدلول دارد : يكى مدلول مطابقى و ديگرى مدلول التزامى .
مدلول مطابقى قضيه اتحاد محمول با موضوع يا عدم اتحاد آنست .
و مدلول التزامى آن اتحاد فى الجملهء موضوع با محمول است و هرگاه بخواهيم به آن مدلول التزامى تصريح به عمل آيد عكس آن را ميسازيم و اين قضيه ملفوظ عكس قضيه است .
لزوم صدق عكس در قضاياى موجبه
( 472 ) براى بيان اينكه از صدق اصل قضيه چگونه صدق لازم آنكه عكس است حتمى مىباشد بايستى بذكر مقدمهاى بپردازيم و مقدمه اين است كه براى همهكس واضح است كه شرط صحت حمل در موجبه اتحاد محمول با موضوع و در سالبه عدم اتحاد است ، اتحاد و عدم اتحاد موضوع با محمول چهار صورت دارد :
( اول ) گاهى موضوع و محمول در وجود و صدق بر افراد با يكديگر مساويند . در اين صورت موضوع و محمول در همهء افراد با يكديگر متحد و هرچيزيكه فرد يكى از آنها باشد فرد ديگرى نيز مىباشد .
در اين قسم چه محمول را بجاى موضوع يا به عكس قرار دهيم صدق از هردو جانب كلى مىباشد .
( دوم ) جائى است كه محمول اعم از موضوع بوده و اين حالت طبيعى قضيّه است .