المحمول نيز موجود است و شرط اضافهاى نيز دارد كه پس از تمام شدن سلب همان سلب را براى موضوع ايجاب مىكند و بواسطهء همين مرحلهء اخير كه ايجاب سلب است تاكيد در سلب را نتيجه ميدهد .
( 285 ) مراحل تشكيل سالبة المحمول از جهت معنى آنست كه پس از تصور موضوع و محمول و توهم نسبت ايجابى نسبت توهم شده را سلب مىكند و تا اينجا با سالبهء بسيطه يك راه را پيمودهاند و سپس سالبة - المحمول قدمى پيشتر رفته و همان سلب را براى موضوع خود ايجاب مىكند و در اينجا بموجبهء محصله ملحق ميگردد . و در حقيقت اينمرتبهء تكرار سلب است .
( 286 ) تفاوت سالبة المحمول با سالبهء بسيطه در همين سلب اخير است . زيرا سلب در آن تكرر و شدت يافته و در سالبهء بسيطه بيش از يك سلب وجود ندارد .
( 287 ) در سالبهء بسيطه چهار چيز يافت مىشود كه تصور موضوع و تصور محمول و توهم نسبت ايجابى و رفع نسبت است . و در سالبة - المحمول يك جزء بر آن افزوده ميگردد و آن حمل سلب بر موضوع است كه حمل دوم مىباشد .
( 288 ) بيشتر علماء منطق كه بمفهوم و معنى سالبة المحمول توجه نداشتهاند آن را در حكم سالبه دانسته و گفتهاند احتياج بوجود موضوع ندارد . اما از اين نكته غافل ماندهاند كه در مرحلهء نهائى ايجاب سلب به عمل آمده و سلب براى موضوع ثابت گرديده و بر آن حمل شده است
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 291
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٢٩١