( 148 ) صدق و كذب در مفردات راه ندارد . زيرا صدق و كذب اختصاص به نسبت دارد و نسبت ذهنى اگر با نسبت خارجى از جهت سلب و ايجاب و ضرورت و لا ضرورت مطابقت داشته باشد قضيه صادق و الا كاذبست و مفرداتيكه بدون نسبت باشند احتمال صدق و كذب بدانها نميتوان داد . و جهل در مفردات بمركبات بازگشت مينمايد زيرا جهل يا مربوط بوجود چيزى و يا نسبت بيكى از صفات ذاتيه و يا عرضيهء چيزى است و هرچه باشد بسلب و ايجاب بسيط و مركب بازگشت دارد .
تعريف قضيهء خبرى
( 149 ) قبلا بيان شد كه مركب تام بر دو قسم است : خبرى و انشائى . و چون در اينجا از مقدمات قياس سخن ميرود و در قياس قضاياى خبرى مورد استعمال است به اين جهت صفات و عوارض و اقسام آن را مورد گفتگو قرار ميدهند و از قضاياى انشائى سخنى بميان نمىآيد .
( 150 ) ديگران قضيّه خبريّه را بقبول صدق و كذب تعريف كرده و گفتهاند قضيه خبريه آنست كه بتوان بگويندهاش نسبت داد كه راستگو يا دروغگو مىباشد . ليكن قبلا هم اين تفاوت بيان شد كه وجود نسبت خبرى اصيل است و بگوينده بستگى ندارد . و گوينده در گفتار خود از يك امر حقيقى و واقعى كه وجود نفس الامرى دارد و آن وجود نسبت يا عدم آنست حكايت مىكند و گفتار او اگر با حقيقت مطابق باشد راست و الا دروغ است . ليكن در قضاياى انشائيه