نتيجه به عمل مىآيد و كلمهء قسطاس بر آن مقاصد و نتايج دلالت بيشترى دارد ، نتايجيكه از منطق حاصل مىشود بدين قرار است :
1 - قبل از حصول علم جديد و هنگاميكه ذهن در جستجوى مطلوب است منطق ذهن را در طريق مطلوب راهنمائى مىكند .
2 - بعد از حصول علم جديد ، منطق علم و اعتقادات درست را از نادرست جدا مىكند .
3 - علوم و معارف بشريرا از جهت تنظيم و تركيب صورى مقدّمات طبقهبندى مينمايد .
4 - علوم و معارف بشريرا از جهت مبادى و موادّ دليل بدرجات مختلف تقسيم مىكند .
5 - اعتبار و ارزش هريك از طبقات و مراتب را معين ميسازد .
براى توضيح مطالب گذشته بايد بگوئيم كه منطق دستورى است براى فعاليتها و جستجوهاى ذهنى براى تحصيل علم جديد و اين فعاليت تجسّسى فكر ناميده مىشود و نيز دستورى است براى تعيين ارزش و اعتبار نتايج حاصله از فعاليتها :
علم جديد يا علم مكتسب از دو جزء حاصل مىشود :
( 3 / 4 ) ( اول ) جزء مادى و آن معلومات اوليه يا مبادى علوم است .
( 3 / 5 ) ( دوم ) جزء صورى كه صورت و هيئت تركيب و ربط مواد به يكديگر است .
باب معرّف و حجّت دستور ربط و تنظيم مواد و ابواب صناعات
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص١١٢