لمعهء ( 1 ) غلط صورى قياس
آنچنان است كه هرگاه از شكل منتجى نباشد يا در مراعات شرايطى كه براى يكى از دو تركيب برهانى و جدلى تعيين شده است فراموشى حاصل گردد ( 1088 ) مانند آنكه اوسط در دو مقدمه مشابه نباشد ( 1082 ) مثل كسى كه بگويد هرانسانى حيوان است و حيوان جنس است پس انسان جنس است غلط اينمورد آن است كه حيوانى كه در كبرى آورده شده بعنوان كليت است و تنها در ذهن وجود دارد بخلاف حيوانى كه در صغرى گرفته شده كه باعتبار ماهيت حيوان است ( 1084 ) و يا غلط بواسطهء متحد نبودن يكى از دو طرف در قياس و نتيجه است ( 1086 و 1087 ) و يا بواسطهء نقل نشدن اوسط بتمامى است .
غلطهاى بحسب ماده : مثل مصادره بر مطلوب نخستين است .
مصادره . آن است كه نتيجه در همان قياسيكه از آن بدست مىآيد بلفظ ديگرى مقدمه واقع شده باشد ( 1089 ) .
از جمله غلطهاى مادى آن است كه مقدمه از نتيجه پوشيدهتر ( 1098 ) يا مساوى با دو مقدمه باشد ( 1098 ) و در اين صورت در اثبات يكى به ديگرى از عكس آن اولويتى نيست ( 1094 ) و مثل كاذب بودن مقدمه است ( 1080 ) كه در قياس بواسطهء مشابهت لفظى آورده باشند ( 930 ) مثل به كار بردن اسامى مشتركه مانند ( عين ) و آوردن حروف مشتركه مثل ( واو ) كه يك بار براى قسم و بار ديگر براى