( اشراق ششم ) * ( در قياس خلف است ) *
لمعهء ( 1 ) هيچ قياسى كمتر از دو مقدمه ندارد .
زيرا اگر مقدمه مشتمل بر همهء نتيجه باشد شرطيهاى خواهد بود كه بايستى بقضيهء ديگر استثنا شود . و اگر فقط مشتمل بر يكى از دو جزء نتيجه باشد ناچار قضيهء ديگرى لازم است كه جزء ديگر را در بر داشته باشد ( 834 ) .
هيچ قياسى نيز به بيشتر از دو مقدمه حاصل نميشود . زيرا مطلوب دو طرف بيش ندارد و براى هريك از آن دو طرف يك قضيهء مناسب بيشتر لازم نيست ( 835 ) .
بلكه مقدمات بسيار براى چند قياس يافت مىشود كه براى يك مطلوب بر يك قياس پيشى گرفتهاند و همگى براى يك مطلوب ميباشند و قياس مركب ناميده ميشوند ( 831 ) و گاهى پىدرپى در قياس پيچيده شدهاند ( 833 ) .
لمعهء ( 2 ) خلف قياسى است كه بواسطهء باطلكردن نقيض مطلوب حقانيت آن در قياس بيان مىشود
( 838 ) .
قياس خلف از دو قياس كه يكى استثنائى و ديگرى اقترانى