817 ) . نقيض مقدم نيز براى نقيض تالى استثنا نميشود ( 816 ) .
زيرا جايز است تالى عام باشد . و از رفع اعم رفع اخص لازم آمده و عكس آن لازم نمىآيد . و از وضع اخص وضع اعم لازم مىآيد و عكسش لازم نمىآيد . و در مورديكه مقدم و تالى باهم مساوى باشند هرچند هرچهار صورت صحيح مىباشد لكن در آنجا هم اعتبارى ندارد . زيرا از جهت خصوصيت مورد است و قواعد منطقيان عموميت دارد ( 785 ) .
در قضاياى منفصله عين يكى از اجزاء شرطيه استثنا مىشود تا نقيض بقيه ثابت گردد . يا نقيض يك جزء استثنا مىشود تا عين بقيه ثابت شود ( 797 و 798 ) و اگر منفصله در قياس متعدد باشد ( 799 و 810 ) يا تنها مانعة الجمع باشد . عين استثنا مىشود تا نقيض حاصل گردد ( 801 / 812 / 813 ) و غير عين استثنا نميشود ( 788 مثال 718 و 719 ) .
در جائى كه تنها مانعة الخلو باشد نقيض هردو جزء استثنا مىشود تا عين بدست آيد ( 802 و 803 مثال 814 و 815 ) و صورت انتاج ديگرى ندارد ( 789 مثال 820 - 821 ) .
منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى ) — صفحة 84
مساهمون: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
ص٨٤