قبله بىمعنى است و موردى ندارد . پاسخش آن است كه ممكن است خواندن نماز به چهار جهت ، براى فردى باشد كه قادر به قرعه كشيدن نيست و طرز قرعه كشى را نمىداند كه در اين صورت مانند شخصى است كه دلايل و نشانههايى براى شناختن قبله در دسترس ندارد .
پاسخ ديگر آن كه هر گاه دليل فتواى مجتهد به چهار جهت خواندن ، فقط آن دو حديث - كه سندشان قطع شده است - باشد كه جدّم ، شيخ طوسى در كتاب « تهذيب الأحكام » آنها را آورده است و جز اين دو ، دليل ديگرى نداشته باشد ، احاديث عمل به قرعه « 1 » برتر بوده به تقديم بر آن دو حديث شايستهترند .
پاسخ سوم : با نگرش در رواياتى كه در دسترس ماست ، در حال حاضر غير آن دو حديث - كه اشاره گرديد - حديث ديگرى نمىيابيم . آن دو حديث اين گونه است : حديث اوّل : محمّد بن علىّ بن محبوب از عبّاس و او از عبد اللّه بن مغيرة و او از اسماعيل بن عبّاد و او از خراش و او از يكى از اصحاب ما از امام صادق عليه السّلام نقل كرده است . راوى گويد : به آن حضرت عرض كردم : فدايت گردم ، مخالفين ما مىگويند : هر وقت هوا تيره و تار شد و مواضع آسمان را به جا نياورديم ، اجتهاد ما و شما يكى است . امام عليه السّلام فرمود :
« چنين نيست كه آنان مىگويند . در آن موقعيّت بايد بر چهار جهت نماز بگزاريد . » « 2 » حديث دوم : حسين بن سعيد از اسماعيل بن عبّاد و او از خراش و او از يكى از اصحاب ما از ابو عبد اللَّه ( امام صادق ) عليه السّلام مانند اين حديث را نقل كرده است . « 3 » چنان كه ملاحظه مىشود هر دو حديث از يك طريق است و آن اسماعيل
هامش
( 1 ) ادلّهى قرعه در وسايل : 18 ، باب 13 ، آمده است .
( 2 ) تهذيب 2 : 45 ؛ استبصار 1 : 295 ؛ وسايل 3 : 226 .
( 3 ) تهذيب 2 : 45 ؛ استبصار 1 : 295 ؛ وسايل 3 : 226 .