رسول خدا ( ص ) قبايل زير فرمانش را جداگانه سازماندهى مىكرد و براى هر يك فرماندهى منصوب مىفرمود . از اين كار دو منظور داشت : نخست ايجاد رقابت ميان قبايل و دوم استراحت نوبتى - چون استراحت نيروها موجب مىشد كه جنگ را با شادابى تمام از سر بگيرند .
اين نقشه رسول خدا ( ص ) ، با جديدترين نقشههاى نظامى مربوط به جنگ شهرى مطابقت مىكند .
چنانچه آن حضرت در چنين موقعيتى به شيوهء جنگ و گريز و يا شيوهء صف مىجنگيد ، مسلمانان هرگز بر يهوديان پيروز نمىگشتند .
ج - عقب نشينى : موفقيت خالد بن وليد در گريز از موته ، از چنگ نيروهايى كه نسبت به نيروى او برترى كامل داشت ، از شاهكارهاى نظامى به شمار مىرود .
شيوهء پيكار عقبدار مسلمانان نيز حقيقتا درخشان بود ؛ زيرا با گشودن جبههاى گسترده در برابر دشمن ، نيروهايش را پراكنده و ناتوان ساختند . سردادن فريادهاى بلند ، دشمن را به اين پندار افكند كه نيروى بزرگى به كمك آنان رسيده است .
همهء اين اقدامها موجب شد كه پيكرهء اصلى و قلب سپاه اسلام به محاصره نيفتد و راه عمليات عقب نشينى آنان هموار گردد .
روحيه :
عمره قضا « 1 » بر روحيهء قريش تأثير زيادى نهاد . بسيارى از آنها در دارالندوه مكه مستقر شدند و شمار ديگرى بر كوهها و بلندىهاى پيرامون شهر اردو زدند تا چگونگى ورود پيامبر ( ص ) و يارانش را به مكه و خانهء خدا و نيز سعى ميان صفا و مروه آنان را تماشا كنند .
رسول خدا ( ص ) هنگام ورود به مسجد ، بازوى راستش را از زير جامهء احرام بيرون آورد و فرمود :
هامش
( 1 ) - عمره قضا : بعد از گذشت يك سال از قرارداد صلح حديبيه ، رسول خدا و مسلمانان طبق مفاد قرار داد صلح موفق شدند خانه كعبه را زيارت نموده و عمرهاى را كه در سال گذشته از انجام آن بازمانده بودند قضا كنند .