طرفدارانش ابراز شد به اجرا در آورد . *
آنچه گفته شد ويژگىهاى فرماندهان ممتاز در هر زمان و در هر مكانى است .
از آنجا كه فرمانده بايد از نقطهاى بر تمام ميدان جنگ مشرف باشد ، مقر فرماندهىاش را روى تپهاى نزديك ميدان نبرد بر پا ساخت ؛ و چند رزمنده زير نظر يك مسؤول ، حفاظت آن را بر عهده گرفتند .
همهء اين موارد ، مسلمانان را وا مىداشت كه بطور يكپارچه و به منظور هدفى يگانه زير فرمان يك فرمانده انجام وظيفه كنند . . . و اين از عوامل مهم پيروزى در همهء نبردهاست :
« إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَ يُثَبِّتْ أَقْدامَكُمْ »
« 1 » اگر خداوند را يارى كنيد شما را يارى مىكند و گامهايتان را استوار مىگرداند .
اما مشركان فرمانده كل نداشتند : بيشتر سران قريش با مشركان همراه بودند . اما در آن ميان ، عتبة بن ربيعه و ابو جهل از ديگران برجستهتر بودند كه اين دو نيز چنان كه بيشتر گفته شد ، با هم اختلاف نظر داشتند و هدف واحدى را دنبال نمىكردند ؛ و بيشتر به دشمن مىمانستند تا دوست .
از اين رو در اثناى جنگ ، خود خواهى بر مصالح عمومى چيره شد و هر كدام از سران قريش تلاش داشت كه خود را قهرمان عرب وانمود كند و به پيامدهاى ناگوار اين كار بر نتايج جنگ توجهى نداشت .
سازماندهى نوين : رسول خدا ( ص ) در راه نفوذ « 2 » از مدينهء منوره تا بدر سازماندهىاى را به كار بست كه با سازماندهى عمليات صحرايى امروزين هيچ تفاوتى ندارد .
سپاه آن حضرت متشكل از مقدمه ، ساقه و عقبدار بود و براى دستيابى به اطلاعات لازم از گشتىهاى شناسايى استفاده مىكرد . اين اسلوبها امروزه نيز در شمار درستترين سازماندهىها براى حركت در صحراست .
هامش
* - مسألهء اسيران بدر مورد مشورت نبوده بلكه اسيران مشرك از ابوبكر خواستند تا در نزد پيامبر وساطت كند و او در اين مورد بسيار اصرار كرد و بارها به حضور پيامبر آمد و مطلب را تكرار كرد . مغازى ، ج 1 ، ص 108 .
( 1 ) - محمد ( 47 ) ، آيهء 7 .
( 2 ) - راه نفوذ : به مسير حركت از مبدأ تا مقصد در اصطلاح نظامى راه نفوذ گفته مىشود .