فرمانبردارى مسلمانان در اجراى دستورهاى فرماندهشان نمونهء بارز و عالى فرمانبردارى كامل بود . از آنجا كه فرمانبردارى پايهء سربازى است و ارتش ممتاز ارتشى است كه به زيور اطاعت پذيرى آراسته باشد ، ارتش اسلامى را مىتوان ارتشى به معناى واقعى كلمه اطاعت پذير شمرد .
فرمانبردارى به مفهوم پيروى و اجراى فرامين از روى اشتياق ، خلوص ، امانتدارى و طيب خاطر است . مسلمانان با اشتياق كامل ، امانتى بى مانند و خلوصى شگفتانگيز و شوق و طيب خاطر بسيار ، در اجراى فرمانهاى فرماندهء خود مىكوشيدند . حق هم همين بود زيرا كه وى همهء ويژگىهاى يك فرماندهء ايده آل را دارا بود : آن حضرت در سختىها شكيبا بود ، در تنگناها شجاعتى بى مانند داشت ، با يارانش به مساوات رفتار مىكرد ، در كارهاى سرنوشت ساز با آنان به مشورت مىپرداخت ، نظر آنها را جويا مىشد و آن را به كار مىبست .
پيش از جنگ بدر ، يارانش را در معرض خطرى قريب الوقوع مىديد ، زيرا شمار آنها از قريش كه نيرو و تجهيزات بيشترى داشتند كمتر بود . . . اما با صبر و پايمردى و با توكل بر خداوند بر مشكلات غلبه كرد ؛ و يارانش را به شكيبايى در جنگ تشويق فرمود .
همين كه كار جنگ دشوار شد ، خود پا به ميدان نبرد نهاد . حضرت على ( ع ) ، سر آمد شجاعان عالم ، در اين باره مىگويد : هرگاه كار جنگ سخت مىشد ، ما به رسول خدا ( ص ) پناه مىبرديم و هيچ يك از ما نزديكتر از او به دشمن نبود .
آن حضرت در استفادهء از اموال يا برخوردارى از آسايش ، هيچ امتيازى براى خود نسبت به يارانش قائل نبود و ديديم كه مساوات را حتى در به نوبت سوار شدن شتر و پياده روى رعايت مىكرد .
پس از دريافت خبر بيرون آمدن قريش ، با يارانش به مشورت پرداخت ، به نظريههاى مهاجران و انصار گوش فرا داد و نظريهء يكى از يارانش را مبنى بر اردو زدن در كنار نزديكترين چاه بدر پذيرفت . مسلمانان را به جايى كه مورد نظر حباب بود انتقال داد ، و چاهها را از بين برد و بر سر چاهى كه خود مستقر بودند حوضى بنا كرد . پس از نبرد دربارهء اسيران با مسلمانان به مشورت پرداخت و نظرى را كه از سوى ابوبكر و
الرسول القائد (شيوه فرماندهى پيامبر ص) (فارسى) — صفحة 119
مساهمون: محمود شيت خطاب الموصلي
ص١١٩