علمى خود را حفظ كرده بود . و خليفه المأمون خود در لغت و ادب و شعر سرآمد همگان بود
همچنين خليفه المرتضى از ادب و شعر و فقه بهره كافى داشت . خلفاى عصر انحلال و انقراض نيز با وجود گرفتار شدنشان در آن همه فتنه و آشوب باز هم از تعليم و تعلم غفلت نمىورزيدند . اين گرايش به علم كه از صفات بارز بيشتر خلفاى موحدين بود ، سبب شده بود كه علما و متفكرين را گرامى دارند و همواره جمعى از علما در پيرامون آنان به تأليف و تصنيف و تعليم بپردازند و مراكش و اشبيليه به صورت يكى از مراكز مهم علمى درآيد .
1
جنبش فكرى اندلسى در خلال عصر موحدى به كثرت بحث و تحقيق در علوم دينى و فقه و ادب ممتاز بود . از اينرو در برابر خود جمعى كثير از علماى دين و فقها را مىبينيم كه شمارشان از صدها درگذشته است . در اينجا نمىتوان از همه آنان ياد كرد . بنابراين تنها به ذكر اعلام و مبرزين آنان مىپردازيم .
از سوى ديگر اين علماى دينى و فقهاء كه در حديث و اصول و تفسير و فقه تفوق يافتهاند ، در همان هنگام در ادب و لغت نيز سرآمد همگانند . برخى نيز در زمرهء شعرا و نويسندگانند . از اينرو نخست به ذكر آن گروه مىپردازيم كه در علوم دينى و فقه تفوق يافتند . سپس نام كسانى را مىآوريم كه علاوه بر علوم دينى و فقه از ادب و لغت نيز حظّى موفور داشتند .
ذكر اين نكته را نيز لازم مىدانم كه برخى از علما و فقها و ادبا هستند كه در عصر مرابطين مىزيستهاند و زندگى آنان تا سال 560 و احيانا 570 ه و به عصر موحدين نيز كشيده شده ما اينان را در شمار اعلام عصر موحدين مىآوريم و از آنجا كه كتاب ما عنوان عصر مرابطين و موحدين دارد چندان اشكالى پديد نمىآورد .