سپس به بجايه رفت . محدثى نامآور بود . او را كتابى است به نام « آفاق الشموس و اعلاق النفوس » و نيز كتابى ديگر به نام « مقامع الصلبان و مراتع اهل الايمان » . در ماه ذو الحجهء سال 582 ه در فاس وفات كرد . « 9 »
( * * * ) بيبش بن محمد بن على بن بيبش العبدرى از شاطبه بود . فقه و حديث و تفسير آموخت و در نحو نيز براعت يافت . زمانى چند در شورا بود يا فتوا مىداد . چون به توانايى او پى بردند او را به قضاى شاطبه گماردند . در شرح و تفسير و حواشى بر صحيح بخارى دو كتاب نوشته است . جمعى از بزرگان زمانش شاگرد او بودهاند . در ماه جمادى الاول سال 582 ه چشم از جهان بربست . « 10 »
( * * * ) يكى از بزرگترين فقها و حفاظ اين عصر ابن الجد الفهرى است به نام محمد بن عبد الله بن يحيى بن فرج بن الجد . اصل او از لبله است در سال 496 ه در آنجا متولد شد و هم در آنجا تحصيلات خويش آغاز كرد ، سپس به قرطبه رفت و از ابن عتاب و ابن رشد علم آموخت .
در اشبيليه نزد ابو بكر بن العربى و ديگر استادان تلمذ كرد . نخست به تحصيل زبان و ادب عربى پرداخت تا در آن براعت يافت و سپس به راهنمايى استادش ابن رشد به تحصيل فقه و حديث گراييد و در اين علوم به اوج اعتلاى خود رسيد . چنان كه در زمرهء فقهاى بزرگى چون ابو بكر بن العربى در اشبيليه ، به عضويت شورا درآمد . ابن الجد علاوه بر فقه و حديث خطيبى فصيح و زبانآور بود . صيت شهرتش در مغرب و اندلس پيچيد و در دولت موحدى مقامى ارجمند يافت . ولى از او آثار مهمى بر جاى نمانده است . در چهاردهم شوال سال 586 در سن هشتاد سالگى در اشبيليه وفات كرد . فرزندانش جاى او را گرفتند . از جمله نوادهء او فقيه ابو عمر بن الجد زمانى از زعماى اشبيليه بود و اندكى قبل از سقوط اشبيليه درگذشت . « 11 »
( * * * ) از فقها و متكلمين اندلس يكى هم صالح بن ابى صالح خلف بن عامر الانصارى الاوسى
هامش
( 9 ) . التكمله شمارهء 223
( 10 ) . التكمله شمارهء 610 .
( 11 ) . التكمله شمارهء 1469 .