ديگر ، عبد اللّه بن خلف بن محمد القرشى ، از مردم مورور بود . در اشبيليه سكونت گزيد و در آنجا و در قرطبه در محضر چند تن از اقطاب عصر خود چون ابن حمدين و ابو محمد بن عتاب و ابو الوليد بن رشد درس خواند . عبد اللّه بن خلف ، فقيه و حافظ و در فروع مذهب مالكى و استنباط احكام استادى چيرهدست بود . در فتاوى بصيرت داشت . مدتى قاضى مورور بود . در سال 493 ه متولد شده بود و به سال 576 ه / 1180 م وفات كرد . « 1 »
ديگر ، محمد بن خلف بن صاعد الغسانى بود از اهالى شلب . ابو الحسين كنيه داشت و او را بدان سبب كه اصلش از لبله بود اللبلى مىخواندند . نزد بزرگان زمان خود چون ابو الوليد بن رشد و ابو محمد بن عتاب و ابو عبد اللّه بن الحاج درس خواند و در فقه استاد شد . به مشرق سفر كرد . در آنجا نيز در نزد جمعى از بزرگان علم آموخت . سپس به اندلس بازگرديد و به تدريس فقه و حديث پرداخت . آنگاه به قضاى شلب منصوب شد . در سال 547 ه / 1152 درگذشت . « 2 »
يكى از مشاهير علم قراآت در اين عصر احمد بن على بن احمد بن خلف الانصارى معروف به ابن الباذش بود . اصلش از جيان بود . علاوه بر علم قراآت ، اديب و نحوى بود و در اسانيد بصير . از تأليفات اوست كتاب الاقناع كه از مهمترين كتب است در علم قراآت . و كتاب الطرق المتداوله كه اين نيز در قراآت است .
به سال 540 ه / 1145 م ديده از جهان فروبست . « 3 »
سرانجام به ذكر يكى از اكابر فقها و حفاظ مىپردازيم . قاضى اجل و علامهء فقيه و حافظ ، عياض بن موسى اليحصبى السبتى . او نسبت از مغرب داشت ولى در اندلس علم آموخته بود و در حيات روحانى و علمى اندلس سهمى عظيم يافت .
در سبته در اواسط ماه شعبان سال 472 ه زاده شد . در جوانى از مشايخ شهر خود علم آموخت . سپس از دريا گذشته و در اوايل سال 507 به اندلس رفت .
نخست در قرطبه به تحصيل علم پرداخت و از ابن عتاب و ابن حمدين و ابن الحاج و ديگران ، دانش فراگرفت . سپس به مرسيه رفت و چندى ملازم حافظ ابو على
هامش
( 1 ) . ابن عبد الملك ؛ التكمله ، مخطوط اسكوريال ( 1682 الغزيرى )
( 2 ) . ابن الابار ، التكمله ، شماره 671 .
( 3 ) . ابن الخطيب ، الاحاطه ( 1956 ) ج 1 / ص 201 - 203 .