است و چون مهلت به سرآمد دروازهها را بر روى دشمن گشودند « 1 » .
تنها ابن الكردبوس در اين باب اشارتهايى دارد . شروط معاهدهء تسليم را ابن الكردبوس چنين آورده كه : سرقسطه به پادشاه آراگون ( ابن رذمير ) تسليم شود ، از اهالى هركه بخواهد در آنجا بماند جزيه دهد و هركه نخواهد بماند به هر جاى كه بخواهد از بلاد مسلمانان برود ، او را امان مىدهند . روميان ( آراگونيها و فرنگان ) در شهر سكونت كنند و مسلمانان به ربض الدباغين روند . همچنين هر اسيرى كه از دست روميان بگريزد و از شهر بيرون رود و خود را به ميان مسلمانان اندازد ، مالك او حق اعتراض ندارد .
ربض الدباغين از محلههاى سرقسطه بود بر كناره راست رود . از اقوال ابن - عذارى چنين برمىآيد . سياست پادشاهان مسيحى در حق كسانى از مسلمانان كه در بلاد مفتوحه باقى مىماندند اين بود كه حق داشتند يك سال در خانهء خود در درون شهر بمانند ، و از آن پس ملزم بودند كه به ربض روند يا به محلاتى در خارج شهر - مردم سرقسطه نيز از اين امتياز كه يك سال در داخل شهر بمانند بىبهره نماندند . در معاهدهنامههاى مردم تطيله و طرطوشه و ديگر ثغور مفتوحه چنين موادى نيز ديده شده .
ابن الكردبوس مىافزايد كه چون پادشاه مسيحيان در شهر استقرار يافت مسلمانان دسته دسته از شهر بيرون رفتند . چون آلفونسو آن همه مردم را ديد كه شهر را ترك مىكنند ، خود سوار شده و نزد ايشان رفت و گفت هرچه با خود دارند آشكار كنند . فراريان اموالى بىشمار آشكار كردند ولى آلفونسو اجازه داد كه هرچه با خود برگرفتهاند نزد خود نگهدارند و گفت به هرجا كه خواهند بروند . آنگاه جمعى از ياران خود را با آنان همراه كرد و فقط از هر مرد و هر زن و هر كودك يك مثقال زر بستد و بس « 2 » .
بنابر روايات اسلامى تاريخ تسليم سرقسطه روز چهارشنبهء سوم ماه رمضان سال 512 ه برابر با هجدهم دسامبر سال 1118 م بوده است « 3 » . در روايات مسيحى
هامش
( 1 ) . ابن ابى زرع ، روض القرطاس ، ص 106 .
( 2 ) . ابن الكردبوس ، الاكتفاء ( نسخه آكادمى تاريخ ، برگ 164 الف )
( 3 ) . ابن الابار ، الحلة السيراء ، ص 225 . ابن عذارى ، البيان المغرب ( اوراق ياد شده ) المقرى :
روز چهارم رمضان . نفح الطيب ، ج 2 / ص 585 .