روز يازدهم دسامبر يا هجدهم دسامبر ضبط شده است « 1 » . آلفونسو پادشاه آراگون كه با همپيمانانش پس از گرفتن تعهدات مذكور به شهر درآمدند اجازه داد ابن حفصيل قاضى شهر چندى بماند و برطبق شريعت اسلام ميان مسلمانان قضاوت كند . اما مسجد جامع سرقسطه از ششم ژانويهء سال 1119 م به كليسا تبديل شد و آلفونسوى محارب آن را به راهبان برناردى تسليم كرد . آن را كليساى لاسيو
oeS aL
ناميدند يعنى كليساى بزرگ . در روايت ديگر آمده است كه مسجد جامع سرقسطه سه سال بعد يعنى در اكتبر سال 1121 م به كليسا تبديل شد و پس از آن كليساى سان سالوادور
rodavlaS naS
ناميده شد « 2 » . سرقسطه مركز مملكت آراگون شد . همچنين مركز اسقفى و به مردم مسيحى آن امتيازات اشراف داده شد . كنت گاستون دوبيارن به عنوان « سيد » شهر تعيين شد تا در سايه حمايت آلفونسو حكومت كند . محلهاى را كه مسيحيان معاهد در آن سكونت داشتند به اقطاع او دادند و مأمور شد كه ناظر تقسيم غنايم ميان سپاهيان فاتح گردد . علاوه بر او ديگر دليرانى كه در جنگ يارى كرده بودند پاداشهاى نيك گرفتند .
بدينگونه سرقسطه از آغاز فتح اندلس بيش از چهارصد سال تحت فرمان مسلمانان بود و در تاريخ ثغراعلى نقش بزرگى چه از جهت سياسى و مدنى و چه از جهت نظامى برعهده داشت ، سقوط كرد « 3 » .
چون شهر بزرگ اسلامى سقوط كرد و مسيحيان بدان روى نهادند ، اكثر اعيان و بزرگان مسلمان از حكام و علما و قضاه و غير ايشان شهر را ترك گفتند آنسان كه به هنگام سقوط طليطله شهر را ترك گفته بودند .
ابن الكردبوس گويد : چون مسيحيان به شهر درآمدند نزديك به پنجاه هزار تن از شهر بيرون آمدند . البته اين عددى مبالغهآميز است . چون پادشاه آراگون كثرت مهاجران مسلمان را ديد بيمناك شد كه مبادا به عمران شهر لطمه وارد آيد . ازاينرو فرمانى صادر كرد كه برطبق آن هيچيك از مسلمانان حق نداشتند بدون اجازهء مخصوص
هامش
( 1 ) . رك : مقالهءarracaLكه به روايات مسيحى اشارت دارد .
( 2 ) . رك مقالهءarracaL.
( 3 ) .832 . P . III . V ; dibj : etneufaL Mهمچنين تاريخ الاندلس فى عهد المرابطين و الموحدين تأليف محمد عبد اللّه عنان ، چاپ دوم ، ص 145 .