مورخان غربى در آثار مخرب اين غزوات اسلامى مبالغه كردهاند و از زورگويى و تجاوز و خونريزى ايشان حكايتهاى اغراقآميز آوردهاند . البته اگر چنين حوادثى رخ داده باشد چيزى نيست كه از خصوصيات غزوات اسلامى باشد ، بلكه از خصوصيات آن عصر است و لشكركشيهاى مسيحيان در اراضى مسلمانان را خونريزى و تجاوز بيشتر از اينها بوده است . كافى است به حملات صليبيها اشاره كنيم كه سالهاى سال امم اسلامى را گرفتار آنهمه چپاول و خونريزى نمودند . حتى در قرون جديد استعمارگران اسپانيايى و انگليسى و فرانسوى با مردم مستعمرات خود رفتارى سختتر و ناپسندتر داشتهاند و از هيچ قساوت و كشتارى دريغ نمىكردهاند . كافى است نظرى به اعمال بعضى ملل « متمدن » اروپايى بيفكنيم و به جرائم هولناكى كه امروز به نام تمدن و آبادگرى در افريقا و آسيا مرتكب مىشوند . تا حقيقت بر ما روشن گردد .
* اينك بنگريم كه غزوات اسلامى در اين نواحى چه آثار مادى و اجتماعى برجاى نهاده است . مسلم است كه امروزه از اين آثار چيزى به چشم نمىآيد و جز باستانشناسان به آنها آگاهى ندارند . نيز بايد در نظر داشت كه فتوحات نخستين مسلمانان در گاليا و اكوتين بيش از نيم قرن نپاييد و در اين مدت هنوز تمدن اسلامى در اسپانيا تكوين نيافته و شكوفا نشده بود . سپس غزوات دورههاى بعد آغاز شد كه بيشتر صورت حادثهجوييهاى موقت داشت تا فتوحات ديرپا . براى جنگجويان كه همواره در پايگاههاى دورافتاده پراكنده بودند و بيش از هر چيز به دفاع از خود اشتغال داشتند هرگز اين فرصت پيش نيامد كه به عمران و آبادى يا عمليات صلحآميز پردازند . با اين همه هنوز هم در اراضى مفتوحه برخى آثار مادى و معنوى برجاى مانده است . از اين جمله است آنچه در اكتشافات باستانشناسى از آغاز قرن گذشته در سواحل خليج سنتروپه از بقاياى دژها و حصارهاى قديم عرب كشف گرديده و نيز برخى برج و باروها كه بر روى كوههاى آلپ در فرانسه و سويس پيدا شده است . از اين آثار برمىآيد كه جنگجويان را در برآوردن بناهاى دفاعى و جنگى حذاقت و مهارت بسيار بوده است . همچنين در شمال ايتاليا و جنوب فرانسه شمارى از اين برجها بر فراز تپهها و كوهها باقىماندهاند كه
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 471
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٤٧١