6
اينك به بيان برخى از عوامل و عللى كه اين غزوات اسلامى را در سرزمينهاى دور در برگرفته بود مىپردازيم و پارهاى از آثارى را كه از سلطهء مسلمانان در بلادى كه ميدان فعاليت آنان بود برجاى مانده است ، شرح مىدهيم .
بعضى از مورخان غرب اين فتوحات و غزوات عرب و اسلامى را بهطور كلى و بويژه استقرار آنان و پديدآوردن آثارى در آن سرزمينها را انكار كردهاند و مىگويند اين حملات چيزى جز تحصيل غنايم و اندوختن اموال نبوده است . ترديد نيست عطش به دست آوردن غنايم و شوق حادثهجويى و لذت اكتشاف و سيادت از مهمترين عوامل اين غزوات است و فتوحات ديگر امم از قديمترين زمان تحت تأثير اين عوامل بوده است ، ولى نبايد انكار كرد كه اين سلسله از فتوحات مسلمانان از انگيزهء جهاد و نشر دين خالى بوده است . بسيارى از اين دليران حادثهجوى را نيز همين انگيزه ، انگيزهء جهاد در راه خدا به ميدانهاى نبرد مىكشانيده است . اين گروههاى جنگجو هرچند كه غالبا براى منافع خود مىجنگيدهاند ولى مورد توجه آن دسته از حكومتها و امم اسلامى كه به آنها انتساب داشتهاند ، نيز بودهاند . اينان براى اين حكومتها منشأ خدمات شايانى بودهاند ، زيرا وجودشان سبب پريشانى حكومتها و امم مسيحى و تضعيف بنيهء نظامى و مالى ايشان مىشده است . اين امر نيز محقق است كه گرايش به عمران و آبادى دور از ذهن اين جنگجويان نبوده است ، بلكه همان روحيهاى كه ملل استعمارگر امروزى را براى استقرار و بقاى خويش به نوعى عمران و آباداى وامىدارد ، در آنان نيز وجود داشته است « 8 » ، همانطور كه در جزيرهء كرت ( اقريطش ) پس از فتح آن قريب به صد و سى سال يعنى از 827 تا 961 م باقى ماندند و در آنجا به نشر اسلام و تمدن اسلامى پرداختند . همچنين مدتى در بارى و تارنت از بلاد مرز جنوبى ايتاليا و راگوزا ( رغوس ) از بلاد مرز شرقى آدرياتيك استقرار يافتند و در سواحل قلوريه ( در جنوب ايتاليا ) مستعمرهء مهمى داشتند كه مدتهاى مديد در آن آبها برقرار بود .
هامش
( 8 ) .. I - III . hC , eripmE enitnazyB : yalniF