اما آن دو فضاى همسان ، يكى از آنها به فاصلهء هشت متر پايينتر از قصر خلافت است و هريك داراى تالارى پهناور است و معلوم مىشود هريك از آنها شامل بناهايى بوده همسان ، ويژهء سكونت طايفهاى از خواص خليفه يا سرداران سپاهى . و فضاى غربى مربع شكل و مساحت آن در حدود پانصد متر است . در آنجا نيز بقاياى بناهاى مسكونى ديده مىشود ، ولى در اين قسمت درها و دالانهايى كه حاكى از نوع اين بناها باشد يافته نشده است . ظاهرا فضاى شرقى جاى حرمسراها بوده ، يا به عبارت ديگر قصرى بوده كه زنان و فرزندانشان در آنجا مىزيستهاند و اين چيزى است كه از ظاهر آن برمىآيد .
كاوشگران در كنار اين مجموعههاى عظيم خرابههاى شهر خلافت مقادير زيادى از قطعات سنگها و چوبهاى زرنگار و طاقها و ستونها و تختهسنگهاى صيقلى و حوضهاى مرمرى و صدها قطعه ظرفهاى زرين و بلور يافتهاند . همهء اينها را در موزهاى مخصوص در مدخل « مدينة الزهراء » جاى دادهاند . در ميان آن تكههاى درهم شكسته بعضى از ظروف زرين و بلور را كه سالم ماندهاند توان يافت . برخى از اين اشياى نفيس را در موزهء باستانشناسى قرطبه جاى دادهاند . از اشياى مهم و شگفتانگيز آن تنديس برنزى مشهور بز كوهى است كه يكى از پديدههاى مهم هنرى است .
ما بر آن عقيدهايم كه اگر حفريات مدينة الزهراء ادامه پيدا كند اشياى ديگرى پيدا خواهد شد كه دليل روشنترى بر فخامت و جلال مدينة الزهراء باشد ، شهرى كه در آثار نويسندگان معاصرش به عنوان يكى از زيباترين و پرشكوهترين بلاد اسلامى از آن ياد شده است « 19 » .
عبد الرحمان الناصر فراموش نكرد كه مسجد جامع را نيز مورد توجه خويش
هامش
( 19 ) . در توصيف خرابههاى مدينة الزهراء علاوه بر مشاهدات خود به نوشتههاى باستانشناسان نيز مراجعه كردهام . از جمله :dirdaM ( ocsoB zeuqzaleV . R . D rop , ayirimalA y arhazzA anideM ) 2191 ( - maC , ) abodroC ( arhazzA anideM ne lanoican nalp leb senoicavacxE . ) 3491 dirdaM ( alazirA ed zenitraM y nojetsaC . R roP . 3491 ed anap - lA dbA ed nolaS lE : arhaZ - lA tanideM ne senoicavacxE saveuN . I . csF ) 5491 . X . loV , suladnA - lA ( nojetsaC . R reP III namhaR