كوچك و بزرگ به كار رفته بود كه برخى از آنها را از رم آورده بودند و بعضى را قيصر قسطنطينيه اهدا كرده بود . شمار لنگههاى در به پانزده هزار مىرسيد ، همه در آهن گرفته با روكش مسين . مورخ ديگر مىگويد كه شمار غلامان الزهراء سيزده هزار و هفتصد و پنجاه تن بود و شمار زنان و ديگر حشم كه در قصر بودند شش هزار و سيصد تن كه در هر روز سيزده هزار رطل گوشت غير از مرغها و كبكها و ديگر چيزها به مصرف آنها مىرسيد « 12 » . ما در هيچ يك از قصرها سلطنتى جديد به چنين ارقامى برخورد نمىكنيم مگر قصر پاپ يا قصر مشهور واتيكان . زيرا اين كاخ كليسايى فخيم چهار هزار اطاق دارد و صدها سالن و ايوان و رواق و چند تالار و مجالس پرشكوه كه ديوارهاى آن به انواع نقاشيها و زيورها آراسته است كه همه در نوع خود نمونههايى بس رفيع از كار هنرمندان بزرگ است .
جهانگرد بغدادى ابن حوقل كه در ايام حكم بن عبد الرحمان الناصر ، قصر الزهراء را ديده است در وصف آن گويد : « ميان قصر و قرطبه همه بناها و عمارات است .
مسجد جامعى دارد كه البته از حيث وسعت و زيبايى به پاى مسجد جامع قرطبه نمىرسد .
بر باروى آن هفت در آهنى است . در سراسر بلاد مغرب بنايى به وسعت و فخامت آن نيست . انواع جامهها و قباهاى زيبا و اسبان زرينستام را در آنجا توان ديد . البته اين همه زر و زيور در نظر بيشتر مردم آن ديار زيبا جلوه نمىكند . » « 13 »
قصر و شهرك الزهراء برعكس ديگر پايتختها و بناهاى شهر ياران مدت درازى نپاييد . تنها چهل سال مركز خلافت بود ، يعنى از سال 329 ه كه الناصر در آن داخل شد تا پايان دورهء پسرش حكم المستنصر سال 366 ه . پس از مرگ حكم در قدرت دولت اموى خللى پديد آمد ، زيرا وزير محمد بن ابى عامر ( الحاجب المنصور ) توانست زمام امور دولت را به دست گيرد و خليفه هشام المؤيد پسر حكم المستنصر را منزوى سازد .
ابن ابى عامر مركز فرمانروايى را به شهركى تازه كه خود بنا كرده بود منتقل نمود .
اين شهر در جوار قرطبه بر كنار نهر وادى الكبير بود و اين انتقال در سال 367 ه انجام گرفت . ابن ابى عامر شهرك خود را الزهره ناميد و خزاين و اموال و سلاحها و سرايهاى حكومت را به آنجا برد و براى خود دستگاهى شاهانه ترتيب داد و خود را « الحاجب
هامش
( 12 ) . المقرى ، نفح الطيب ، ج 1 / ص 265 .
( 13 ) . ابن حوقل ، المسالك و الممالك ، ص 78 .