بود كشف كرد . در پشت آن جماعتى از فقها بودند كه حكم به نفوذ آنان خاتمه داده بود ، چون يحيى بن يحيى الليثى ، عيسى بن دينار ، طالوت الفقيه و برخى ديگر از زعماى مالكيان . ديديم كه چگونه فقها به سبب محدود كردن نفوذشان بر حكم خشم گرفته بودند و بر فراز منابر او را به فسق و خروج از احكام دين متهم مىنمودند و چگونه حكم با نوشخواريها و عياشيهاى خود و اشتغالش به لهو و شراب ، تبليغات آنان را رنگينتر مىنمود . جماعتى ديگر هم از اعيان قرطبه بودند كه از آنهمه استبداد و تجاوز او خوشدل نبودند . اين دو گروه چشم به راه فرصتى بودند كه پيش آيد و ضربت خود بر او وارد آرند . مخالفان حكم در ميان تودهء مردم قرطبه نيز پايگاهى قوى داشتند ، زيرا عامهء مردم تحت تأثير سخنان فقها بودند . از آن گذشته ميان حكم با تودهء مردم فاصلهء بسيار افتاده بود و اين خود از عواملى بود كه مردم قرطبه را با او و دربارش دشمن كرده بود . بدين علل فقها و اعيان براى برانداختن حكم نقشهاى كشيدند و به خلع او متفق شدند . مقدم اينان مالك بن يزيد بن يحيى التجيبى و موسى بن سالم الخولانى و ابو كعب بن عبد البر و برادرش عيسى و يحيى بن مضر القيسى فقيه و ديگران بودند .
در ميانشان برخى از بنى مروان و خويشاوندان حكم نيز بودند ، چون محمد بن القاسم المروانى كه به رياست توطئهگران برگزيده شده بود و به او وعده داده بودند كه اگر پيروز شوند او را به جاى حكم بر خود امارت دهند « 22 » . محمد بن القاسم المروانى از عاقبت كار بيمناك بود و حكم را از آنچه در شرف وقوع بود آگاه كرد . توطئه قبل از پاگرفتنش كشف شد و حكم بسيارى از آنان را دستگير كرد . بعضى چون يحيى بن يحيى و عيسى بن دينار بگريختند و حكم هفتاد و دو تن از آنان را اعدام كرد و در اعدامشان از خود نهايت قساوت را بروز داد . همه را بر كنار رود روبهروى ايوانهاى قصر بر دار كرد . در ميان مقتولان عموهايش مسلمه مشهور به كليب و اميه پسران عبد الرحمان بن معاويه نيز بودند . آن دو را از آنرو اعدام كرد كه در رفتارشان چيز مشكوكى ملاحظه كرده بود . اين اقدام خونين رعب امير را در دلهاى خواص و عوام افكند . حكم خود از خطر اين وضع كه پيش آمده بود آگاه بود . فرمان داد
هامش
( 22 ) . رجوع كنيد به البيان المغرب ، ج 2 / ص 73 . ابن اثير ، الكامل ، ج 6 / ص 66 . ولى ابن القوطيه مىگويد كه توطئهگران با شخص ديگر از پسرعموهاى او بيعت كردند .