روايات اسلامى را در باب جرجير اختلاف است . بعضى مىگويند از فرنگان بود نه از روميان ، و او پادشاه فرنگان بود ، در افريقيه در ناحيهاى ميان طرابلس و طنجه و سبيطله پايتخت او بود . حقيقت اين است كه در اين روزگاران افريقيه در تصرف روميان بود و فرمانبردار قيصر امپراتور قسطنطينيه ، و جرجير يا گريگوريوس دستنشاندهء ايشان بود ، ولى از گونهاى استقلال برخوردار بود و اين امر بدان سبب بود كه قدرت مركزى در پايتخت شرقى روم روى به ضعف نهاده بود .
چون مسلمانان از حركت جرجير خبر يافتند محاصرهء طرابلس را رها كردند و به رويارويى روميان رفتند . ميان دو لشكر چند روز نبردهايى سخت درگرفت و اين نبردها در بيرون شهر سبيطله ( سويتولا ) در نزديكى ويرانههاى قرطاجنهء قديم بود .
سبيطله در اين ايام پايتخت افريقيه بود . روميان شكست خوردند و گريگوريوس سردارشان كشته شد و دخترش نيز به اسارت افتاد « 8 » ( 28 ه / 648 م ) . آنگاه عبد اللّه بن سعد سبيطله را محاصره نمود و آن را بگشود و ويران كرد و لشكريان خود را به ديگر نواحى فرستاد . اينان تا قفصه پيش رفتند . سپس با مردم سبيطله پيمان بست كه جزيه بپردازند . اين جنگها پانزده ماه به طول انجاميدند . عبد اللّه بن سعد در بلادى كه فتح كرده بود حكومت جديدى تأسيس نكرد و در آنجا براى اسلام پايگاهى تشكيل نداد و چون پادگانى در برقه نهاد و پادگانى در زويله ، به مصر بازگرديد .
لازم است پيش از آنكه از فتح افريقيه سخن گوييم ، شمهاى از اوضاع و احوال آن ديار در آن اوان بيان كنيم :
افريقيه پس از زوال قرطاجنهء قديم ، در اوايل قرن دوم قبل از ميلاد تا اوايل قرن پنجم ميلادى در تصرف روم بود . چون دولت روم از آن سرزمينها برافتاد ، افريقيه جزو قلمرو امپراتورى قسطنطينيه يا دولت روم شرقى قرار گرفت .
بدان هنگام كه قبايل ژرمن به جهانگشايى پرداختند و بر بيشتر سرزمينهاى روم غربى غلبه يافتند ، واندالها نيز بر گاليا يا گاليس ( جنوب فرانسه ) تسلط يافتند ، سپس به اسپانيا رسيدند . واندالها چندى در جنوب اسپانيا كه بعدها به نام آنها اندلس ناميده شد سكونت گزيدند . بنابراين واژهء اندلس از نام واندالها گرفته شده است و
هامش
( 8 ) . ابن عبد الحكم مىگويد كه دختر گريگوريوس پس از اسارت نصيب مردى از انصار شد ، ولى در راه انتحار كرد . فتوح مصر ، ص 185 .