وانداليتا
atiladnaV
يا واندالوسيا
aisuladnaV
به معنى شهر واندالهاست . بربرها « 9 » يا ساكنان افريقيه ، پيش از غلبهء روميان كيش بتپرستى داشتند ، ولى روميان از اوايل قرن چهارم ميلادى مسيحيت را ميان اكثر قبايل نفوذ دادند . ابن خلدون سخن ديگر مىگويد كه قبايل بربر در آغاز فتح اسلامى مذهب يهود داشتهاند و آنان آن مذهب را در اعصار گذشته از بنى اسرائيل ، به هنگامى كه در شام دولت نيرومندى تشكيل داده بودند گرفتند . از جمله قبايل جبل اوراس به اين آيين بودند و ملكهء آنها كاهنه نام داشته است « 10 » .
فشار روميان بر قبايل مغلوب بسيار بود . سيستم ادارى و مالى كه بر قبايل مغلوب تحميل كرده بودند بس ظالمانه بود و مالياتها كمرشكن . بربرها همواره مىكوشيدند كه خود را از زير يوغ روميان بيرون كشند . چنان كه در عهد امپراتور تيودوسيوس در اواخر قرن چهارم ميلادى يك بار دست به شورش زدند و يكى از پيشوايان خود را به پادشاهى برداشتند ، ولى اين قيام به زودى سركوب و خاموش شد .
هنگامى كه افريقيه پس از سقوط روم به دست امپراتوران قسطنطينيه افتاد ، ديگر ثروتش بر باد رفته و اوضاعش پريشان شده بود و بر اثر اختلاف دينى وحدتش از هم گسيخته بود ، و از هر سو يكى از پيشوايان و بزرگان محلى دم از استقلال مىزد .
در اوايل قرن پنجم واندالها از اسپانيا ، به سردارى پادشاهشان چنسريك ، قدم به افريقيه نهادند و به سال 429 م آنجا را فتح كردند . بربرها كه مىخواستند از زير بار روميان شانه خالى كنند به يارى ايشان برخاستند ، ولى واندالها در افريقيه دست به كشتار و تاراجى سخت زدند . شهرها و هرچه روميان ساخته بودند ويران كردند و بر آن بلاد نزديك به صد سال در عين ستمگرى فرمان راندند . در سال 534 م يوستينيان امپراتور روم شرقى سردار مشهور خود بليزاريوس را با سپاهىگران به افريقيه فرستاد . سردار رومى افريقيه را بگشود و به فرمانروايى واندالها پايان داد و آنان را از آن سرزمين براند . از اين تاريخ افريقيه در قلمرو دولت روم شرقى درآمد و تا هنگام فتح اسلامى بر اين حال ببود .
افريقيه به هنگام فتح اسلامى وضعى نكبتبار داشت و دستخوش انحلال و
هامش
( 9 ) . رجوع كنيد به ابن خلدون ، العبر ، ج 6 / ص 89 .
( 10 ) . ابن خلدون ، العبر ، ج 6 / ص 108 .