مردم را به تباه شدن بخوانند ، پديد آوردن تباهى نيست ؛ زيرا هرگاه خداوند آنان را بر اين كار ، توانا گرداند ، با خواندن آن گروه مردم را به انجام دادن كار بد ، از آن كه اگر اين گروه مردم را به انجام دادنش ، نمىخواندند ، پاداش بيشترى ، دسترسشان مىگذارد ، و هركارى ، هنگامى فسادجوئى خواهد بود ، كه با انجام شدنش تباهى پديد بيايد ، و اگر آن كار ، انجام نشود ، تباهى سر نزند ، نه آن كه جز توانا گردانيدن ، چيز ديگرى نشود .
پس اين گوينده بايد بپذيرد ، و روا بداند كه اگر پرى ، سخن روشنى را در دل كسى بيفكند ، تباه كردن او نيست ؛ زيرا كسانى كه به رفتن راه راست تكليف شدهاند ، در اين هنگام از آن كه اگر پرى ، سخنى را در دلشان نمىافكند ، پاداش بيشترى ، دسترسشان گذاشته مىشود ، اما در دل افكندن پرى آن سخن را ، از تبهجوئى ، بيرون نمىآورد ، پس او را از اين گفتار نبايد جلوگيرى كرد .
و ديگر از سخنانى كه گفتهاند اين است : اگر معجز بودن قرآن ، به بازداشته شدن مردم از برابرى كردن با آن باشد ، بايد براى از هم گسيخته شدن روش هميشگى روشن سخن گفتن در قرآن ، و براى رساندن معجز بودنش باشد ، پس هيچ جدائى ميان آن نخواهد بود ، كه قرآن گفتهء خداوند برتر از همه چيز باشد ، يا پرداختهء فرشتگان ، يا پرى باشد .
زيرا هريك از اينها باشد ، چون روش هميشگى سخن روشن گفتن را از هم گسيخته است ، راستگو بودن پيمبر را مىرساند ، نه براى اين كه خداوند برتر از همه ، آن را گفته است ؛ زيرا اگر خداوند برتر از همه آن را گفته بود ، و روش هميشگى سخن روشن گفتن را ، از هم نمىدريد ، راستگو بودن پيمبر را نمىرساند ، و از هم گسيختن روش هميشگى سخن روشن گفتن ، ميان اين كه قرآن را خداوند برتر از همه گفته باشد ، يا ديگرى آن را پرداخته باشد ، در همه جا مشترك است ، و مىبايست ، گفتار هريك از آنان باشد ، اين اثر را داشته باشد ، كه راستگو بودن او را برسانند .
در پاسخ گفته خواهد شد : هنگامى كه روا بدانيم كسى كه روا باشد كار بد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 747
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧٤٧