بالاتر از آن ، به آنان گفته خواهد شد ، با اين كه دو چيز ، يكديگر را از ميان نبرند ، و به مانند چيزهائى هم نباشند كه يكديگر را از ميان مىبرند ، چگونه مىشود يكى از آن دو از كار بيفتد ؟ پس آنچه آنان دليل مىآورند كه بزرگ وانمودن و بزرگ شمردن كه با پاداش دادن همراه است ، سبك شمردن و خوار وانمودن را كه با شكنجه همراه است از ميان مىبرد ، اين دليل در اين جا ناياب است ؛ زيرا آنان نمىگويند بازگشت كردن از گناه ، چون پاداش بسيار دارد سزاوارى شكنجه را از كار مىاندازد ؛ و چه چيزى فراهم مىكند كه بازگشت كردن از گناه و سزاوارى شكنجه شدن ، يكديگر را از ميان ببرند ، يا به مانند چيزهائى باشند كه يكديگر را از ميان مىبرند . پس اگر بگويند ، ما مىدانيم كه به حكم خرد ، بايد از انجام دادن گناه بازگشت كرد ، و اگر كسى از گناه بازگشت كند ، و سزاوارى شكنجه شدنش به ناگزيرى ، از كار نيفتد ، نمىتوان گفت بايد از انجام دادن گناه بازگشت كنند ؛ زيرا دليلى نيست كه بگوئيم بايد از گناه بازگشت كنند ؛ براى اين كه روا نيست سزاوار شدن پاداش گرفتن ، سبب شود كه بايد كارى انجام گردد ؛ زيرا ، سود داشتن كارى اين را فراهم نمىكند كه بايد آن كار انجام داده شود .
خواهيم گفت : چه كسى مىپذيرد كه به حكم خرد بايد از گناه كردن بازگشت نمود ؟ بلكه پيش ما از اين رو بايد از گناه كردن بازگشت كرد ، كه كمك و مهربانى ، براى دست بازداشتن از انجام دادن كار بد ، و بجا آوردن كارهائى است ، كه بايد انجام داده شوند ؛ و مهربانى بودنش از شنيدنىهاى شرعى دانسته مىشود و پس از آن كه از راه شنيدنىها دانسته شد كه پس از بازگشت كردن از گناه ، خداوند برتر از همه چيز ، از راه بخشش كردن ، شكنجه را از كار مىاندازد ، بايد از گناه كردن بازگشت نمود ، تا شكنجه از ميان برود ؛ زيرا بازگشت كردن از گناه ، راهى براى از ميان بردن زيان گرديده است ؛ و چون براى از ميان رفتن شكنجه بايد ، از گناه بازگشت كرد ، هيچ جدائى ميان اين نيست كه پس از بازگشت كردن از گناه ، چون خداوند بايد شكنجه را از ميان ببرد ، از ميان برود ، و يا براى بخشش كردن خداوند از ميان برود .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 593
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٩٣