سود ببرد ؛ اما بدين گونه مىتواند از پاداش آن سود ببرد ، كه بازگشت كردن از گناه ، را پيشتر انجام بدهد ، تا از اين روى برابر گردند .
آنان كه مىگويند : خداوند بايد بازگشت كردن از گناهان را بپذيرد ، دليل آوردهاند كه بهانه آوردن از گناه را ، بايد پذيرفت ، و گفتند كسى كه پيش از گناه بهانهجوئى مىشود ، اگر بيشتر به گمانش برسد كه شخص بهانهجو ، راست مىگويد ، با آن كه پيش از بهانه آوردن سرزنش كردنش خوب بود ، پس از بهانه آوردن ، سرزنش كردنش بد است ، پس چون معنى بهانه آوردن همان بازگشت كردن از گناهان است ، اما هنگامى كه پارهاى از ما به ديگرى بد كرده باشد ، بهانه آوردن ، نام دارد ، و هرگاه از انجام دادن كار بد بهانهجوئى شود ، بازگشت كردن از گناه ناميده مىشود ، پس با اين سخنان ثابت گرديد ، كه بازگشت كردن از گناه چنين فراهم مىكند كه ناگزير بايد ، سزاوارى شكنجه شدن را از ميان ببرد .
در پاسخ خواهيم گفت : ناهمسازى گفتار ، در بهانه آورنده به مانند ناهمسازى سخن ، در بازگشتكننده از گناهان است ، و هركس پذيرفته باشد اگر يك نفر بهانه پيش ديگرى بياورد و گمان او بيشتر بر اين باشد ، كه بهانه آورنده ، راست مىگويد ، سرزنش كردنش كه پيش از بهانه آوردن خوب بود ، اكنون بد شده است ، در بازگشت كردن از گناه نيز ، همين سخن را مىپذيرد . اما اين گفتارى بدون دليل است ، و با آن كه ما و همهء گروه مرجئه ، آن را نمىپذيريم ، نمىتوان چنين گفتارى را آشكار دانست ، و با اين كه ما آن را نمىپذيريم ، چنانچه آشكار بودنش را نيكو شمارند ، به ايشان خواهيم گفت : كسى كه براى گناه كردن خودش بهانه مىآورد ، هرچند ، بيشتر به گمان رسد ، كه راست مىگويد ما آشكار مىدانيم ، سرزنش كردنش خوب است ؛ اگرچه در اين سخن ناهمسازى شده باشد ؛ و اگر چنين باشد كه چون او بهانه آورده است بايد سرزنش كردنش از كار افتاده باشد ، مىبايست هنگامى كه بينديشيم ، از بهانه آوردن خود پشيمان شده است ، سرزنش كردنش بر كار بدى كه انجام داده است ، خوب نباشد ، با آن كه مىدانيم سخن درست جز اين است .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 592
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٩٢