پس اگر بپرسند ؛ اكنون كه گفتيد ، از راه شنيدنىها دانسته مىشود : براى بازگشت كردن از گناه شكنجه از ميان مىرود ، پس آن بازگشت كردنى كه با انجام شدنش ، خداوند برتر از همه چيز ، از راه بخشش شكنجه را از ميان مىبرد ، كدام است ؟
پاسخ داده مىشود : بايد بگوئيم بازگشت كردن از گناه پشيمان شدن از انجام دادن كار بد است ، به اين كه بدون دودلى بر آن شود ، كه به انجام دادن هركارى در بدى به مانند كارى باشد كه انجام گرديده است ، دوباره به آن بازگشت نكند ؛ زيرا مسلمانان بدون اين كه گفتگوئى ميانشان باشد ، همگى بر آن گرد آمدهاند ، كه پس از اين گونه بازگشت كردن از انجام دادن كار بد ، سزاوار بودن شكنجه نابود مىشود . اما هرگاه بدون دودلى بر آن شود كه هركارى در بدى يا بزرگى ، يا بيشتر بودن شكنجه ، به مانند كار گذشته باشد ، دوباره بدان بازگشت نكند ، در اين باره ميان گروه مسلمان ، ناسازگارى موجود است ؛ زيرا كسانى از ايشان هستند ، كه مىگويند با داشتن چنين تصميمى ، شكنجه از ميان نمىرود . و از اين رو در آن ناهمسازى كردهاند ، كه گفتند پيش ما پس از بازگشت كردن از گناه ، به حكم خرد بايد ، سزاوارى شكنجه از ميان برود . پس بر آن شدند ، كه بازگشتكننده از گناه ، بايد بدون دودلى ، بر اين شود : آن چيزى را كه سزاوارى شكنجه را پديد مىآورد انجام ندهد ، و آن همان خود بدى كار ، يا چيزى است كه بدى آن را پديد آورده است .
اما بنابر آنچه ما گفتيم كه بازگشت كردن از گناه ، به حكم خرد از كار افتادن شكنجه را فراهم نمىكند ، و در اينباره به شنيدنىهاى شرعى بازگشت مىشود ، پس بايد ، بر چيزى تكيه كنيم ، كه همهء گروه مسلمانان بر آن گرد آمدهاند ، و بدون ناسازگارى گفتهاند ، با انجام شدن آن شكنجه از ميان مىرود . و نبايد بر چيزى تكيه كنيم ، كه به ويژه در آن گفتگو پيدا شده است . و هيچ دليلى در اينباره نداريم كه جاگزين گرد آمدن همهء مسلمانان بر چيزى شود .
اما كسانى كه با داشتن ايمان كار بد انجام داده باشند ، ما بر آن نيستيم كه بايد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 594
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٩٤