به او بدى كرده است ، و براى بدى كردن به او سزاوار سرزنش مىشود ، هرچند ، سزاوار تاوان گرفتن از او ، نمىشوند ، مگر براى اندوهى كه از اين كار به او رسيده است .
پس از اين كه مىگويند ، با نابود كردن سودهائى كه بيش از اندوهناك شدنش مىباشد ، سزاوار گرفتن تاوان مىشود ، اگر چنين در نظر دارند كه براى دردهائى كه از كشته شدن ، به او روى مىدهد ، بايد تاوان بدهند ، اين سخنى درست است ، و چنانچه در نظر مىگيرند ، كه براى سودهائى كه مىدانيم ، اگر كشته نمىشد ، به او مىرسيد ، بايد تاوان بدهد ، سخنى نادرست مىباشد .
و آنچه براى ما آشكار است اين است كه كشنده براى كشتن ، سزاوار سرزنشى مىشود ، كه بيشتر از اندازهء سرزنش بر كشتن و اندوهناك كردن است ؛ زيرا كسى كه كشته شده ، سودهائى را از دست داده است ، كه گمان برده مىشود ، به او مىرسيده است .
و بدون در نظر گرفتن اين كه رسيدن سودها ، دانسته و مسلم باشد ، امكان بهره بردن از آنها برايش حاصل بوده است ؛ زيرا بازنده بودن ، به هركارى كه دانسته شده باشد پيش خواهد آمد ، يا پيش آمدنش مسلم نباشد ، و از آن بتوان سودى بدست آورد ، دسترسى پيدا مىشود .
و چيزى كه آنان را بر اين وادار كرده است كه در اين جا مسلم بودن سودها را در نظر بگيرند ، آن است كه گرفتن تاوانها را براى از دست دادن سودها ، پذيرفتهاند ، و چون ديدند ، سودهائى كه شايد ، برايش فراهم شود بىپايان است ، چنين انديشيدند ، كه چگونه مىشود ، تاوانهاى به اندازهاى براى سودهاى بىپايان داده شود ، و از اين روى به اين بازگشت كردند ، كه سودهاى دانسته شده را در نظر بگيرند ، تا آنجا كه همين عقيده آنان را وادار كرد ، بگويند ، هنگامى كه دانسته شده باشد ، اگر او كشته نمىشد ، مىمرد ، آن كسى كه كشته شده ، براى از دست دادن سودها ، سزاوار گرفتن هيچ تاوانى از كشنده ، نمىگردد ؛ و اين گفتار نادرست است . زيرا خردمندان هركشندهاى را براى اين كه بهره بردن كشته را ، از زندگى
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحه 527
پدیدآورندگان: الشيخ الطوسي
ص۵۲۷